Fréttir

Samkeppniseftirlitið sýknað af kröfum olíufélaganna

19.1.2015

Með dómum uppkveðnum í dag kemst héraðsdómur Reykjavíkur að þeirri niðurstöðu að olíufélögin (Skeljungur, Olís og Ker (áður Olíufélagið) hafi gerst sek um langvarandi alvarlegt samráð um verð o.fl. Um hafi verið að ræða „verulega skaðlega háttsemi fyrir samfélagið allt“. Brot olíufélaganna hafi verið „þaulskipulagt og æðstu stjórnendur þess tóku þátt í því gegn betri vitund.“ Var Samkeppniseftirlitið sýknað af kröfu olíufélaganna um að úrskurður áfrýjunarnefndar samkeppnismála frá 2005 yrði felldur úr gildi.

Forsaga málsins er sú að samkeppnisráð tók ákvörðun þann 28. október 2004 og komst að þeirri niðurstöðu að Olís, Skeljungur og Olíufélagið hefðu framið alvarleg brot á samkeppnislögum. Samkeppnisráð ákvað að leggja verulegar sektir á félögin. Olíufélögin kærðu ákvörðun samkeppnisráðs til áfrýjunarnefndar samkeppnismála sem kvað upp úrskurð 31. janúar 2005. Með þeim úrskurði lauk málsmeðferð samkeppnisyfirvalda.

Áfrýjunarnefnd staðfesti í öllum aðalatriðum niðurstöðu samkeppnisráðs um brotin og taldi hæfilegt að sektir olíufélaganna næmu samtals 1,5 milljörðum króna. Síðar á árinu 2005 skutu olíufélögin úrskurði áfrýjunarnefndar til héraðsdóms Reykjavíkur og féll dómur í því máli í mars 2012. Í þeim dómi var staðfest að félögin hefðu haft með sér ólögmætt samráð, en úrskurður áfrýjunarnefndar var þrátt fyrir það felldur úr gildi vegna þess að dómurinn taldi að brotið hefði verið á andmælarétti félaganna. Samkeppniseftirlitið gat ekki fallist á þá niðurstöðu og áfrýjaði málinu til Hæstaréttar sem kvað upp dóm í lok janúar 2013. Hæstiréttur vísaði máli félaganna frá héraðsdómi vegna verulegra galla á málatilbúnaði þeirra. Að mati Hæstaréttar var ágallinn það alvarlegur að hann varðaði frávísun málsins í heild sinni frá dómstólum. Það dómsmál félaganna var því ónýtt og framangreindur úrskurður áfrýjunarnefndar frá 2005 stóð því óhaggaður.

Í kjölfar dóms Hæstaréttar frá janúar 2013 höfðuðu olíufélögin ný dómsmál sem miða aftur að því að fá framangreindum úrskurði áfrýjunarnefndar hnekkt. Það er í þeim málum sem héraðsdómur kvað upp sinn dóm í dag. Þýðir sá dómur að úrskurður áfrýjunarnefndar stendur enn óhaggaður.

Bakgrunnsupplýsingar: Umrædd brot olíufélaganna eru umfangsmestu samráðsbrot sem upprætt hafa verið hér á landi. Stóð skipulögð brotastarfsemi olíufélaganna óslitið frá a.m.k. árinu 1993 til ársloka 2001 og er í ákvörðun samkeppnisráðs gerð grein fyrir um 500 samráðstilvikum. Í málflutningi sínum hafa olíufélögin lagt mikla áherslu á að dregið hafi úr samráði félaganna á seinni hluta samráðstímabilsins. Áfrýjunarnefnd féllst á það með samkeppnisráði að svo hafi ekki verið. Taldi nefndin að samráðið hafi verið mun alvarlegra, skipulagðara og tíðara á tímabilinu 1996-2001 en á tímabilinu 1993-1995. Samráð olíufélaganna skiptist í aðalatriðum í þrjá höfuðflokka:

  • Samráð um verðlagningu á fljótandi eldsneyti, gasi, smurolíu og tengdum vörum. Höfðu félögin reglubundið samráð um verðbreytingar á þessum olíuvörum. Þau höfðu einnig samráð um að hækka álagningu og auka framlegð. Félögin höfðu einnig samvinnu um að draga úr afslætti og leggja gjöld á hópa viðskiptavina. Bitnuðu þessi brot á almennum neytendum og fyrirtækjum.

  • Olíufélögin höfðu með sér umfangsmikið samráð um gerð tilboða í tengslum við formleg útboð eða verðkannanir viðskiptavina sinna. Dæmi um þolendur þessa samráðs olíufélaganna voru Reykjavíkurborg, Síminn, Landhelgisgæslan, Icelandair, Flugfélag Íslands, dómsmálaráðuneytið og Vestmannaeyjabær. Hafði samráð þetta m.a. þann tilgang að vinna gegn því að viðskiptavinir næðu hagstæðara verði með útboðum.

  • Olíufélögin gripu til margs konar aðgerða í því skyni að skipta á milli sín markaðnum fyrir olíuvörur hér á landi. Aðgerðirnar miðuðu að því að skipta á milli félaganna markaðnum eftir landsvæðum, viðskiptavinum eða eftirsölu og magni. Félögin náðu t.d. samkomulagi um að Skeljungur myndi sitja einn að bensínsölu í Grindavík og þau skiptu með sér viðskiptum t.d. á Ísafirði og Stykkishólmi. Þá skiptu þau á milli sín sölu til stórra viðskiptavina eins t.d. gagnvart álverinu í Straumsvík og SR-mjöli. Þetta gerðu þau án vitneskju viðkomandi viðskiptavina.

Til að framkvæma þetta samráð áttu olíufélögin í tíðum og skipulögðum samskiptum sín á milli. Stjórnendur olíufélaganna tóku þátt í fundahöldum, m.a. hittust forstjórar félaganna iðulega til að skipuleggja og taka ákvarðanir um atriði sem voru hluti af hinu ólöglega samráði. Þá var skipst á orðsendingum og upplýsingum sem vörðuðu samráðið í tölvupósti, símtölum eða símbréfum. Var félögunum fyllilega ljóst að um ólögmæta háttsemi var að ræða enda var að finna í gögnum málsins fyrirmæli um leynd og eyðingu sönnunargagna.

Samráð olíufélaganna fól í sér að beita ólögmætum aðferðum til að hagnast sem mest á kostnað neytenda og allra þeirra fyrirtækja sem nýttu olíuvörur í rekstri sínum á þessum tíma. Í dómi héraðsdóm í dag (og í úrskurði áfrýjunarnefndar og ákvörðun samkeppnisráðs) er gerð grein fyrir miklum ólögmætum ávinningi olíufélaganna af þessum brotum og rökstutt að þau hafi verið til þess fallin af valda verulegum skaða í samfélaginu. Eldri fréttir um samráð olíufélaganna:

http://www.samkeppni.is/media/frettir_2004/20041029_frettatilkynning_Vidurlog_ologmaets_samrads_oliufelaganna.pdf http://www.samkeppni.is/media/frettir_2004/20041029_samantekt_ologmaet_samrad_oliufelaganna.pdf


Senda

Útgefið efni






Tungumál




Áskrift

Póstlisti Samkeppniseftirlitsins