Competition law states that an undertaking has a dominant position:
Mat á markaðsráðandi stöðu fer fram í tveimur skrefum, þ.e. skilgreiningu á
þeim markaði sem viðkomandi fyrirtæki starfar og síðan athugun á efnahagslegum
styrkleika fyrirtækisins á hinum skilgreinda markaði.
Við mat á stöðu fyrirtækja á markaði skiptir mestu að huga að
markaðshlutdeild á umræddum markaði og því skipulagi sem ríkir á markaðnum.
Markaðshlutdeild veitir mjög sterka vísbendingu um stöðu fyrirtækja á markaði.
Mjög há markaðshlutdeild getur ein sér og falið í sér sönnun á því að
viðkomandi fyrirtæki sé í markaðsráðandi stöðu nema fyrir hendi séu einstakar
kringumstæður sem bendi til annars. Ef markaðshlutdeild er hærri en 50% eru
allar líkur á að fyrirtæki sé í markaðsráðandi stöðu. Einnig er mikilvægt að
bera saman hlutdeild þess fyrirtækis sem verið er meta saman við hlutdeild
annarra fyrirtækja á markaði. Ef miklu munar á markaðshlutdeild þess fyrirtækis
sem hefur mesta hlutdeild og þess fyrirtækis sem næst kemur í röðinni er
líklegt að fyrrnefnda fyrirtækið sé markaðsráðandi. Rétt er að hafa í huga að
fyrirtæki geta einnig verið í markaðsráðandi stöðu þrátt fyrir að hafa lægri
hlutdeild en 50% á viðkomandi markaði. Þá geta fyrirtæki í
undantekningartilvikum talist markaðsráðandi þrátt fyrir að hafa ekki mestu
hlutdeildina á viðkomandi markaði.
Skipulag markaðarins skiptir einnig máli við mat á markaðsráðandi stöðu en
þar er átt við atriði eins og t.d. aðgangshindranir (laga¬legar hindranir og
hindranir tengdar gerð markaðarins), fjárhagslegan styrkleika,
stærðarhagkvæmni, lóðrétta samþættingu, tæknilegt forskot, kaupendastyrk, aðgengi
að birgjum, þróuð sölukerfi og þekkt vörumerki.
Hafa ber í huga að í hugtakinu markaðsráðandi staða felst ekki krafa um að
engin samkeppni ríki á viðkomandi markaði. Um markaðsráðandi stöðu getur þannig
verið að ræða þrátt fyrir líflega samkeppni á viðkomandi markaði.
Starfandi fyrirtækjum stendur venjulega ógn af mögulegri innkomu nýrra
keppinauta á markaðinn þar sem þau starfa. Hugsanleg innkoma nýrra keppinauta
veitir aðhald í verðlagningu á vöru og þjónustu þeirra til neytenda. Þegar nýr
keppinautur sækir inn á markað er ástæðan oft sú að hann telur sig hafa
eitthvað annað fram að færa en þeir sem fyrir eru og ásælist hluta af
markaðshlutdeild og hagnaði þeirra. Fyrirtækin sem fyrir eru á markaðnum
bregðast oft á tíðum við innkomu nýrra keppinauta með því að reyna að auka
hagræðingu til að geta lækkað verð eða með því að bæta þjónustu. Fyrirtækin
gera sér grein fyrir að með tilkomu nýrra keppinauta geta þau misst
viðskiptavini og þar með tekjur og markaðshlutdeild. Það eiga að vera áhrif
aukinnar samkeppni að verð lækki. Verðlækkun fyrirtækja á markaði sem svar við
komu nýs keppinautar inn á markaðinn er því að öllu jöfnu eðlileg og æskileg.
Annað getur þó verið uppi á teningnum ef markaðsráðandi fyrirtæki bregst við
nýjum keppinauti með verðlækkun sem felur í sér að vara er seld undir
kostnaðarverði. Einnig getur það verið brot ef markaðsráðandi fyrirtæki grípur
til sértækrar verðlækkunar sem ætlað er að raska samkeppni. Þá er um að ræða
aðgerð sem beint er gegn nýja keppinautnum sérstaklega eða þeim vörum sem hann
selur.
Með framangreindum aðgerðum er markaðsráðandi fyrirtæki að fórna
skammtímahagnaði gagngert í því skyni að útiloka keppinaut frá markaði eða
hindra inngöngu hans á markaðinn. Báðar þessar aðgerðir fela í sér
árásarverðlagningu af einhverju tagi, enda beinast þær gegn keppinauti með því
lokatakmarki að hrekja hann af markaði eða skaða samkeppnisstöðu hans með
alvarlegum hætti. Sértæk verðlækkun eða undirverðlagning markaðsráðandi
fyrirtækis gegn nýjum keppinauti getur falið í sér brot á 11. gr. samkeppnislaga.
Mismunandi verðlagning birgja á vörum til smásala getur leitt til þess að
ódýrara sé fyrir smásala að kaupa vöru í lágvöruverðsverslun en beint frá
viðkomandi birgi. Þekkt er að lágvöruverðsverslanir, sem eru hluti af stærri
verslanasamstæðum, geta fengið betri kjör hjá birgjum en minni smásalar. Í
vissum tilvikum getur það talist eðlilegt, þar sem stærri verslanakeðjur geta
notið magnhagræðis og fengið afslátt hjá birgi enda kaupa þær margfalt magn á
við aðrar verslanir. Þá getur verið að birgjar veiti þeim verslanakeðjum frekari
afslátt ef þær sjá sjálfar um að dreifa vörum í búðir sínar og raða þeim í
hillur. Þannig geta aðrir smásalar, sem ekki fá slíka afslætti, þurft að greiða
birgjum hærra verð fyrir sömu vöru. Af þeim sökum eiga verslanirnar takmarkaða
möguleika á að stunda verðsamkeppni, enda myndu þær almennt hafa litla
álagningu út úr vörusölu sinni ef þær myndu jafna verð lágvöruverslana innan
verslanasamstæðna. Hugsanlegt er að lægsta smásöluverð lágvöruverðsverslana sé
lægra en innkaupsverð minni verslana. Þess vegna getur verið hagkvæmara fyrir
smásala að kaupa tiltekna vöru hjá lágvöruverðsverslun.
Er því afar brýnt að birgjar hugi sérstaklega að því hvort munur á verði til
einstakra smásala leiði af eðlilegu magnhagræði eða samkeppnishamlandi
kaupendastyrk viðkomandi verslunarkeðju. Ef að birgir, sem er í markaðsráðandi
stöðu á viðkomandi markaði, getur ekki sýnt fram á að eðlilegar forsendur liggi
til grundvallar betri kjörum tiltekinna aðila, þá getur slík óeðlileg
verðlagning falið í sér brot á samkeppnislögum. Samkeppniseftirlitið leggur mat
á það í hverju máli fyrir sig hvort verðlagning teljist lögmæt með hliðsjón af
eðli viðskiptanna og markaðsstöðu þeirra fyrirtækja sem að þeim koma.
It should be noted that in the report of the Competition Authority number.
1/2012, Verðþróun og samkeppni á dagvörumarkaði, fjallaði eftirlitið
um viðskiptakjör birgja til smásala á dagvörumarkaði. Samkeppniseftirlitið hóf
sjálfstæða investigation á
kjörum nokkurra birgja til smásala í júlí 2012.
Undercutting is when a company sells a product or service below a certain cost threshold. Generally, this refers to a price below the average variable cost. Undercutting can be against competition law if the company in question is a dominant firm. Such conduct can potentially create or maintain barriers to entry and thus have detrimental effects on competition.
In assessing whether undercutting constitutes a breach of competition law, it is therefore first necessary to determine whether the company in question was in a dominant position at the time the undercutting took place. If so, the extent of the undercutting and the length of time it has lasted must be considered. Undercutting can constitute an infringement of competition law when a dominant undertaking sells a product or service below cost price continuously for a certain period with the aim of strengthening its dominant position and even to push out a competitor(about) its competitors out of the market or to prevent the entry of new competitors.
Regulations designed to combat predatory pricing are based on the principle that it is undesirable for a dominant market player to use its financial strength to sell a product at an unreasonably low price in order to destroy competition. Although consumers may benefit in the short term from receiving the relevant product at a very low price due to predatory pricing, it is believed that the disruption to competition resulting from this practice leads, in the long term, to higher prices, lower quality, and a reduction in consumer choice. Thus, the consequences of a dominant firm's predatory pricing can be that weaker competitors see no reason to compete. Furthermore, it is clear that the incentive to challenge a dominant firm will be reduced if it is free to respond to competition by selling its product below cost. Finally, a consequence of undercutting can be that competitors are forced out of business.
Theoretically, there are certain instances where undervaluation by a dominant undertaking does not constitute a breach of competition law. It is generally incumbent upon the company concerned to provide convincing, objective justification for this. For example, the sale of stock approaching or just past its sell-by date, or promotional offers on new products, can be possible justifications for undercutting.
Competition authorities have in several instances had to take action due to harmful undercutting by dominant undertakings. Examples of such cases include undercutting Bonus on dairy products in 2005 and 2006, undercutting Icelandair when Iceland Express was entering the market and undercuttingThe phone with a 3G dongle offer which the company did to users in the summer of 2009.
You can read more about the above matters by clicking on the company names above.
According to competition law, a company is dominant in the market when it has significant economic strength and can prevent effective competition, operating to a large extent without having to take competitors, customers and consumers into account. A high market share (greater than 50%), significant financial strength compared to competitors, and barriers to entry are among the factors that indicate a dominant market position.
In some cases, the situation can be such that two or more companies in the same market are considered to be in a so-called jointly dominant position. Such a position allows the companies concerned to coordinate their behaviour in the market without having to take competitors or consumers into account. The companies are therefore in a position to limit competition and increase prices or reduce services.
Við mat á því hvort fyrirtæki séu sameiginlega markaðsráðandi þarf að kanna hvort viðkomandi markaður einkennist af því sem kallað hefur verið þegjandi samhæfing fyrirtækja (e. tacit collusion). Með því er átt við aðstæður sem gera fyrirtækjum kleift að móta sameiginlega eða samræmda markaðsstefnu og starfa að verulegu leyti án þess að taka tillit til keppinauta, viðskiptavina eða neytenda. Atriði sem veita vísbendingar um þetta eru m.a.:
It is not a requirement for a joint dominant market position that all the conditions are met. The companies do not necessarily have to formulate a joint market strategy by consulting with each other; it is sufficient for it to arise from their tacit coordination. This means that the companies take mutual consideration of one another and can therefore know with a certain degree of certainty what competitors' reactions will be to specific market actions. The companies therefore lack the necessary competitive restraint, but market conditions lead to them adopting coordinated behaviour, e.g. by limiting the supply of a product or service in order to increase the selling price, with the aim that coordinated market behaviour will maximise their joint profits.
Samkeppnisyfirvöld hafa í nokkrum málum tekið til skoðunar sameiginlega markaðsráðandi stöðu fyrirtækja, sjá m.a. ákvörðun nr. 28/2006 where the mergers of Lyfja and Heilsu and Lyfjavers were discussed, see the decision of the Competition Appeals Board in the case No. 6/2006; decision No. 50/2008 (Kaupþing's takeover of SPRON); decision No. 15/2009 (Myndform's purchase of a 50% stake in Þrjúbíói) and decision No. 4/2010 where the abuse by Lyfja og heilsa of a dominant market position was under consideration, see decision of the Appeal Board in the case No. 5/2010.
"*" indicates required fields
