„Fákeppni leiðir til þess að samkeppni slævist“

Gímaldið birti í liðinni viku hlaðvarpsþátt um hátt matvöruverð á Íslandi og samkeppni á dagvörumarkaði. Meðal viðmælenda var Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins. Umfjöllunin byggði meðal annars á nýlega birtu umræðuskjali Samkeppniseftirlitsins um dagvörumarkaðinn, þar sem fram kemur að Íslendingar greiða að meðaltali 55 prósent hærra verð fyrir matvöru en íbúar í nágrannalöndunum og Evrópusambandsins.

Í þættinum ræddi Páll Gunnar um þær aðstæður sem hafa áhrif á samkeppni á íslenskum dagvörumarkaði. Hann sagði að samkeppni ætti víða undir högg að sækja vegna ýmissa aðgangshindrana sem einkenna íslenskt hagkerfi.

„Við búum í litlu hagkerfi þar sem samkeppni á alltaf á brattann að sækja vegna þess að við erum með miklar aðgangshindranir við legu landsins, sérstakan gjaldmiðil, tollvernd sem stundum á sér einhver rök en stundum alls ekki og gríðarlega öfluga hagsmunavernd, sérstaklega stærri fyrirtækja, síður neytenda, sem gera aðstæður mjög erfiðar fyrir samkeppni.“

Páll Gunnar sagði að þegar samkeppni væri takmörkuð færðist hún gjarnan af verði yfir á aðra þætti.

„Fákeppni leiðir til þess að samkeppni slævist. Fyrirtæki búa ekki við nógu mikla hvata til þess að hagræða í rekstri. Í fákeppnisumhverfi gerist það stundum að fyrirtæki upplifa sig í samkeppni þegar það er verið að keppa í öðru heldur en verði. Það er verið að keppa í fleiri afgreiðslustöðvum, betri framsetningu, flottara húsnæði og svo framvegis.“

Páll Gunnar ræddi einnig um þróun á kjöt- og mjólkurmarkaði og sagði að reynslan sýndi mikilvægi þess að skapa samkeppnisskilyrði sem stuðluðu að lægra verði og sterkari rekstri til lengri tíma.

„Í kjölfarið af samráðsmáli hérna um síðustu aldamót ákváðu stjórnvöld, eftir tilmælum samkeppnisyfirvalda, að fella niður tolla, draga úr innflutningsvernd og breyta stuðningi við bændur. Þetta leiddi síðan af sér að sú grein styrktist í samkeppnisumhverfi þar sem innlend fyrirtæki þurftu bara að standa sig, og þau stóðu sig,“ sagði Páll Gunnar.

Um þróunina á kjöt- og mjólkurmarkaði sagði Páll Gunnar:

„Í kjötinu þá höfum við farið þveröfuga leið og í mjólkinni líka og það getur ekki til lengri tíma komið þessum greinum til góða, vegna þess að það sem gerist þá er að verð hækkar, bændur sitja við skarðan hlut.“

Auk Páls Gunnars komu fram í þættinum Vilhjálmur Hilmarsson, hagfræðingur Visku, Bjarki Steinn Benjamínsson, verkefnastjóri Verðlagseftirlits ASÍ, og Brynhildur Pétursdóttir, framkvæmdastjóri Neytendasamtakanna.

Lesa má umræðuskjal Samkeppniseftirlitsins, Íslendingar greiða 55% hærra verð fyrir matvöru en íbúar ESB, á vef eftirlitsins here og hlusta má hlaðvarpsþáttinn hér í spilaranum hér fyrir neðan.