Helstu tegundir samráðsbrota

Ólöglegt samráð getur bæði falið í sér brot sem eru
annars vegar lóðrétt, þ.e. samráð milli fyrirtækja á sitthvoru sölustiginu,
t.d. á milli heildsölu eða smásala, og hins vegar lárétt en þá felst ólögmæta
samráðið í samstarfi tveggja fyrirtækja á sama sölustigi, t.d. milli tveggja
smásala.

Samráðsbrot geta m.a. komið fram í samningum,
samþykktum og samstilltum aðgerðum. Ekki er gerð krafa um ákveðið form samninga
milli aðila, þ.e. að þeir séu skriflegir eða undirritaðir, til þess að þeir
uppfylli samningshugtakið í samkeppnislögunum. Er því túlkunin víðtæk og nær í
flestum tilvikum til þess samstarfs sem vafi leikur á að falli undir
samningshugtakið.

Með samstilltum aðgerðum er átt við að tvö eða fleiri
fyrirtæki samræmi aðgerðir sínar án þess að eiginlegur samningur hafi verið
gerður. Þó verður að telja skilyrði að fyrirtækin sem um ræðir hafi átt með sér
einhvers konar bein eða óbein samskipti.

Bannið um samráð nær til þeirra sem hafa þann tilgang
að takmarka samkeppni. Er það því óháð því hvort það markmið náist eða ekki.
Því er ekki gerð sú krafa að hið ólögmæta samstarf hafi í raun haft áhrif á
samkeppnina.

Helstu tegundir samráðsbrota eru:

Verðsamráð: Varla er hægt að finna alvarlegri samkeppnishindranir
en þegar fyrirtæki koma sér saman um aðgerðir sem hafa áhrif á verð, afslætti,
álagningu eða önnur viðskiptakjör. Þess konar aðgerðir hafa þann tilgang að
hafa hamlandi áhrif á samkeppni og verð.

Markaðsskipting: Hér falla undir aðgerðir fyrirtæka á
sama sölustigi og um skiptingu markaða eftir svæðum, viðskiptavinum eða eftir sölu
og magni. Sömuleiðis eiga hér undir lóðréttir samningar um markaðsskipti, t.d.
milli framleiðenda og dreifingaraðila.

Takmörkun á framleiðslu/framboði: Þetta tekur til samstarfs
sem takmarkar eða stýrir framleiðslu, mörkuðum, tækniþróun eða fjárfestingu.
Það gæti falist í því að keppinautar koma sér saman um að takmarka framboð á
vöru með það að markmiði að hækka verð hennar.

Samráð um gerð tilboða: Hér er átt við að keppinautar koma
sé saman um að taka ekki þátt í tilteknu útboði, þeir ákveða að skila útboði
með sömu verðum eða þeir ákveða sín á milli hver eigi að fá viðskiptin samkvæmt
útboðinu. Þess háttar aðgerðir leiða alla jafna til verðhækkana sem að lokum
bitna á neytendum.

Upplýsingaskipti milli keppinauta: Hegðun keppinauta er ein af
meginforsendum þess að óheft samkeppni geti átt sér stað. Upplýsingar á milli
keppinauta um hvernig þeir hyggjast hegða sér á markaði dregur úr óvissu
fyrirtækjanna sem í hlut eiga.

Aðgerðir sem hindra aðgengi nýrra keppinauta inn á
markað: Með
þessu móti þurfa aðilar sem þegar eru á markaði ekki að bregðast við nýjum
keppinautum. Það dregur úr samkeppni og kemur niður á neytendum.

Aðgerðir sem mismuna viðskiptaaðilum með ólíkum
skilmálum í samskonar viðskiptum: Mismunun getur leitt til þess að veikja
samkeppnisstöðu. Dæmigert atvik af þessu tagi væri lóðréttir samkeppnishamlandi
samningar um verð eða afslætti, sem mismuna kaupendum eða hópum þeirra.
Meginregla er að afslættir sem byggjast á kostnaðarlegum forsendum hafa
samkeppnishvetjandi áhrif. Hins vegar geta afslættir sem byggjast á huglægum og
ómálefnalegum sjónarmiðum haft neikvæð áhrif á samkeppni milli fyrirtækja.

Skilyrði um viðbótarskuldbindingar sem tengjast ekki
efni samninga: Þetta á fyrst og fremst við þegar fyrirtæki býr yfir eftirsóknarverðri
vöru eða þjónustu sem það hyggst aðeins selja ef kaupandi kaupir jafnframt aðra
vöru eða þjónustu af fyrirtækinu. Með þessu er hægt að neyða kaupanda til
viðbótar viðskipta sem þeir ef til vill gætu fengið með hagkvæmari kjörum
annars staðar.

Þær tegundir sem hér hafa verið taldar upp eiga það
sameiginlegt að hafa það að meginmarkmiði að hækka verð á vöru og þjónustu
neytendum til tjóns.