Verðhækkanir – opinber umfjöllun keppinauta og hagsmunasamtaka þeirra getur farið gegn samkeppnislögum

Í fjölmiðlum hefur undanfarið verið
fjallað talsvert um verðhækkanir sem framundan kunni að vera og neytendur muni
finna fyrir. Til umfjöllunar hafa verið ýmsar mikilvægar neytendavörur eins og
matvæli og raforka.

Keppinautar og hagsmunasamtök
fyrirtækja hafa tekið þátt í þessari opinberu umræðu. Nefna má sem dæmi að starfsmenn
tveggja fyrirtækja sem eru keppinautar í framleiðslu tiltekins vöruflokks mættu
saman í umræðuþátt og ræddu verðhækkanir. Í samtali þeirra voru færð fyrir því
rök að hækkandi hráefnisverð hefði leitt til hækkunar á umræddum vörum til
neytenda og boðuðu þeir jafnframt að frekari verðhækkanir væru í farvatninu. Í
öðru tilviki voru tekin viðtöl við stjórnendur dagvörukeðja og haft eftir þeim
að verulegar hækkanir væru framundan.

Þá eru nýleg dæmi um að
forsvarsmenn hagsmunasamtaka fyrirtækja hafi tjáð sig opinberlega um að
framundan séu hækkanir á ýmsum nauðsynjavörum og eftir atvikum fært rök fyrir
nauðsyn slíkra hækkana.

Samkeppnislögin setja keppinautum og samtökum þeirra skorður

Af þessu tilefni er rétt að minna á
að samkeppnislög banna hvers konar samráð milli fyrirtækja sem hefur það að
markmiði eða af því leiðir að komið sé í veg fyrir samkeppni eða hún takmörkuð.
Það getur til dæmis talist til ólögmæts samráðs ef keppinautar ræða saman um
væntanlegar verðhækkanir eða miðla upplýsingum um það hver til annars, þ.á m. í
opinberri umræðu, t.d. fjölmiðlum.

Til þess að samkeppni þrífist þurfa
fyrirtæki að búa við ákveðna óvissu um það hvernig keppinautarnir hyggist
bregðast við utanaðkomandi aðstæðum hverju sinni, s.s. verðhækkunum frá
birgjum. Í samkeppnisumhverfi leita fyrirtæki mismunandi leiða til að bjóða
vörur eða þjónustu á sem hagstæðustu verði, s.s. að hagræða í rekstri, leita betri
kjara hjá öðrum birgjum eða draga úr arðgreiðslum. Búi fyrirtæki hins vegar
yfir vitneskju um viðbrögð keppinautanna dregur úr hvötum þeirra til að keppa
og halda verði niðri.

Meðal annars af þessum ástæðum
banna samkeppnislög einnig hvers konar samkeppnishindranir af hálfu
hagsmunasamtaka fyrirtækja. Undir það bann fellur til dæmis upplýsingamiðlun
samtaka um væntanlegar hækkanir eða sameiginlegur rökstuðningur þeirra fyrir hækkunum.

Viðurkennt er að háttsemi af þessu
tagi sé sérstaklega skaðleg á fákeppnismörkuðum.

Fyrirtæki og hagsmunasamtök
þeirra mega vænta þess að Samkeppniseftirlitið taki vísbendingar um
samkeppnishamlandi háttsemi sem hér er lýst til alvarlegrar athugunar. Brot á
samkeppnislögum geta varðað ströngum viðurlögum.

Árétting til fyrirtækja og samtaka þeirra

Með framangreint í huga telur
Samkeppniseftirlitið mikilvægt að brýna eftirfarandi fyrir fyrirtækjum og
samtökum þeirra:

• Fyrirtæki ættu undir engum kringumstæðum að
  miðla upplýsingum til keppinauta um fyrirhugaðar eða líklegar breytingar á
  verði, hvorki opinberlega, á vettvangi hagsmunasamtaka, milliliðalaust, né með
  öðrum hætti.
• Hagsmunasamtökum fyrirtækja ber að fara gætilega
  þegar kemur að umræðu og fræðslu sem getur haft áhrif á markaðshegðun
  félagsmanna. Öll þátttaka þeirra í umræðu um verð og verðlagningu er
  sérstaklega varhugaverð og ætti ekki að eiga sér stað nema tryggt sé að hún sé
  innan þeirra marka sem lög leyfa.

• Á samkeppnismarkaði á hækkun á aðfangaverði ekki að
  leiða sjálfkrafa til hækkunar á verði til neytenda. Samkeppnislög gera ráð
  fyrir því að hvert og eitt fyrirtæki geri eigin ráðstafanir og taki
  sjálfstæðar ákvarðanir til að bregðast við slíkum áskorunum, á sínum eigin
  rekstrarlegu forsendum og án alls samráðs við keppinauta eða hvatningar
  frá hagsmunasamtökum.

• Framangreint á við óháð því hvort í hlut eiga framleiðslufyrirtæki,
  innflutningsfyrirtæki, aðrir birgar eða smásalar.

Nánari leiðbeiningar til
hagmunasamtaka fyrirtækja og upplýsingar um fyrri mál af þessum toga má finna á
þessari leiðbeiningarsíðu.