Í vikunni fór fram morgunverðarfundur um samkeppnis- og
neytendamál á vegum verðlagseftirlits ASÍ og Neytendasamtakanna. Páll Gunnar
Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins, flutti erindi á fundinum auk þess að
taka þátt í pallborðsumræðum. Í erindi sínu bar Páll saman stefnur helstu
viðskiptalanda Íslands í samkeppnismálum.
„Ef við lítum fyrst til vesturs má
sjá að þar er verið að ráðast í miklar aðgerðir á vettvangi samkeppnismála.
Ríkisstjórn Bandaríkjanna ætlar að ráðast gegn stöðnun í efnahagslífi og
versnandi hag neytenda með því að efla samkeppni á sem flestum sviðum. Það er
talað um að ráðast gegn ægivaldi stórfyrirtækja með svipuðum hætti og Roosevelt
gerði snemma á síðustu öld. Sérstaklega er horft til þess að efla hag launþega
með því að skjóta styrkari samkeppnisstoðum undir bandarískt efnahagslíf,“
sagði Páll og bætti við.
„Nú í sumar var gefin út ítarleg
forsetatilskipun þar sem stórfelldar breytingar eru boðaðar á vettvangi
samkeppnismála. Fjöldi stofnana eru kallaðar til verka til þess að bæta
samkeppnisaðstæður á ýmsum sviðum atvinnulífs, svo sem í fjármálaþjónustu,
heilbrigðisþjónustu og landbúnaði.
Síðast en ekki síst er boðuð
veruleg efling samkeppniseftirlits og stefnubreyting í átt til harðara
samrunaeftirlits, til þess að vinna gegn samþjöppun og eftir atvikum að brjóta
upp samsteypur fyrirtækja sem hafa fengið að vaxa á síðustu áratugum í skjóli
varfærinnar beitingar á samkeppnislögum. Þá eru ráðgerðar hertar aðgerðir gegn
samkeppnislagabrotum,“ sagði Páll og beindi spjótum sínum næst að Evrópu.
„Sunnan við okkur eru Bretar að
fóta sig í nýju umhverfi eftir úrsögn úr Evrópusambandinu. Það kynnu ýmsir að
halda að bresk stjórnvöld myndu nýta tækifærið og reisa atvinnulífi þar í landi
varnir gagnvart evrópskri samkeppni.
Svo er hins vegar alls ekki. Núna
í sumar birtu bresk stjórnvöld til umsagnar ítarlega stefnumótun á vettvangi
samkeppnis- og neytendamála. Þar er lögð áhersla á að bæta hag neytenda með
eflingu samkeppnisreglna og samkeppniseftirlits. Þótt bresk samkeppnisyfirvöld
séu talin hafa skilað miklum ábata er boðuð styrking samkeppniseftirlits á
flestum sviðum, þar með talið í samrunaeftirliti, eftirliti með
samkeppnilagabrotum og í markaðsrannsóknum. Ef Bretar vilji búa til atvinnulíf
á heimsmælikvarða þurfi samkeppnis- og neytendastefna einnig að vera á
heimsmælikvarða.
Þessu til viðbótar hafa bresk
stjórnvöld kynnt nýtt regluverk sem á að taka á því valdi sem stóru stafrænu
fyrirtækin hafa og tryggja það að þau búi við virkt samkeppnislegt aðhald.
Á meginlandi Evrópu hafa um langa
hríð staðið yfir aðgerðir til þess að tryggja virka samkeppni neytendum og
efnahag þjóða til hagsbóta. Árið 2014 setti Evrópusambandið sérstaka tilskipun
sem miðaði að því að auðvelda fyrirtækjum og neytendum að sækja bætur til
fyrirtækja sem brjóta samkeppnisreglur. Meðal annars auðveldar tilskipunin
gagnaöflun og sönnun brota.
Árið 2019 tók gildi tilskipun sem
hefur það að meginmarkmiði að styrkja samkeppniseftirlit Evrópusambandsríkja,
oft nefnd ECN+. Þar eru settar lágmarkskröfur um hvaða eftirlitstæki
samkeppniseftirlit hafi yfir að ráða og stuðlað að samræmingu viðurlaga í
einstökum ríkjum, bæði hvað varðar umgjörð og fjárhæð sekta. Einnig eru kveðið
á um samræmingu reglna um lækkun eða niðurfellingu sekta þegar fyrirtæki stíga
fram og upplýsa um brot og eða aðstoða við rannsókn.
Síðast en ekki síst er í tilskipuninni
kveðið á um sjálfstæði samkeppniseftirlita, bæði í eftirliti og ákvörðunum, en
einnig stuðlað að því að þau búi yfir nægilegu bolmagni til að sinna hlutverki
sínu.
Og á síðasta ári hóf
framkvæmdastjórnin svo vinnu við að efla úrræði sín til að taka á nýjum
áskorunum, ekki síst á vettvangi starfrænna markaða. Af þessu má sjá að viðskiptalönd
okkar hafa markað þá skýru stefnu að efla samkeppni og skjóta þannig sterkari
stoðum undir neytendavernd og velsæld viðkomandi landa.
Ef við ætlum ekki að vera
eftirbátar viðskiptalanda okkar þurfum við að gera slíkt hið sama,ׅ“ var á
meðal þess sem kom fram í máli Páls á fundinum. Ræðuna í heild má nálgast hér.
"*" gefur til kynna skyldusvið
