Á þessari upplýsingasíðu er haldið utan um upplýsingar,
aðgerðir og sjónarmið sem tengjast verðhækkunum á íslenskum mörkuðum og
samkeppnisbrestum sem kunna að koma í ljós við ríkjandi efnahagsaðstæður. Jafnframt kallar Samkeppniseftirlitið eftir
sjónarmiðum og ábendingum um mögulegar samkeppnishindranir og þær athuganir sem
þessu tengjast.
Hér að neðan er fjallað um ýmsar hliðar
verðhækkana og samkeppni. Þar á meðal er birt greining á framlegð fyrirtækja á
þremur lykilmörkuðum.
Hækkandi verðlag dregur að öðru óbreyttu úr
kaupmætti, skerðir lífsgæði almennings og raskar efnahagslegum forsendum í
rekstri heimila. Þessi sjónarmið hafa m.a. endurspeglast í kjarasamningaviðræðum.
Verðbólga skapar að öðru óbreyttu jafnframt óvissu í rekstri fyrirtækja og dregur
úr þrótti efnahagslífs.
Ýmsar ástæður eru fyrir þeirri miklu verðbólgu
sem hefur geisað sl. misseri. Má þar nefna stríðsrekstur, hnökra í
aðfangakeðjum víða um heim, viðbrögð stjórnvalda við COVID-19 (þ.m.t. miklar
vaxtalækkanir), miklar sveiflur á hrávörumörkuðum og loftslagsbreytingar.
Á tímum hárrar verðbólgu er eðlilegt að spurt sé
hvort samkeppni sé nægilega virk og styðji við hagsmuni almennings og
atvinnulífs. Þessi álitaefni eru til umfjöllunar í flestum ríkjum heimsins um
þessar mundir.
Á mörkuðum
þar sem samkeppni er veik er hætta á að fyrirtæki eigi auðveldara með að velta
verðhækkunum yfir á viðskiptavini og neytendur. Einnig að hækkanir gangi
síður til baka í fákeppnisumhverfi þegar ytri aðstæður batna. Hættan er því sú
að almenningur og efnahagslífið í heild sitji uppi með skaðann til lengri tíma
með tilheyrandi forsendubresti, s.s. í kjarasamningum, heimilishaldi eða
rekstri fyrirtækja. Þá er hætta á
að verðhækkanir nái einnig til vöru og þjónustu sem ekki eru háðar hinum
versnandi ytri aðstæðum.
Meginþorri hagfræðikenninga styður eindregið að
samkeppni á mörkuðum sé mjög æskileg, þar sem hún auki velferð neytenda og
stuðli að hagkvæmni í atvinnulífinu (Samkeppniseftirlitið
(2019)). Í löndum þar sem virk
samkeppni er til staðar, er því almennt hægt að búast við að framleiðni,
hagvöxtur og nýsköpun sé meiri, vöruverð lægra og vöruframboð meira. Þá stuðlar
samkeppni að hraðari endurreisn eftir efnahagserfiðleika, dregur úr ójöfnuði og
eflir atvinnustig. Vegna þeirra efnahagserfiðleika sem ríki heims hafa glímt
við á sl. misserum, s.s. hnökra í aðfangakeðjum, er einnig til umræðu hvernig virk samkeppni getur eflt viðnámsþrótt
hagkerfa, og gert þau betur í stakk búin
að kljást við verðbólgu.
Við þær aðstæður sem nú eru ríkjandi er því
mikilvægt að hafa vökult auga með hvers konar samkeppnishindrunum, en
samkeppnishindranir geta falist í háttsemi fyrirtækja, skipulagi markaða eða
þeirri umgjörð sem stjórnvöld búa mörkuðum.
Í þessu sambandi verður að hafa í huga að
Samkeppniseftirlitið hefur ekki með höndum eiginlegt verðlagseftirlit.
Eftirlitið miðar á hinn bóginn að því að koma auga á möguleg brot á
samkeppnislögum og aðrar samkeppnishindranir sem hafa m.a. áhrif á verð.
Í því skyni að greina betur áhrif óhagstæðra
ytri áhrifa á verðþróun og koma auga á mögulega samkeppnisbresti hefur
Samkeppniseftirlitið aflað upplýsinga um þróun tekna og kostnaðar á þremur
lykilmörkuðum, þ.e. dagvörumarkaði, eldsneytismarkaði og byggingavörumarkaði.
Tók upplýsingaöflunin til ársins 2017 og fram á árið 2022. Gerð var nánari
grein fyrir upplýsingaöfluninni á heimasíðu eftirlitsins, sbr. frétt
þann 29. apríl sl.
Umræðuskjal nr. 3/2022 um niðurstöður upplýsingaöflunarinnar er
aðgengilegt hér.
Í kynningunni er nánar tiltekið upplýst um m.a. eftirfarandi:
Dagvörumarkaður:
Byggingavörumarkaður:
Eldsneytismarkaður:
Skýrar vísbendingar eru um að aukin samkeppni
með innkomu Costco, og í kjölfarið viðbrögð Atlantsolíu og annarra olíufélaga,
hafi haft áhrif til lækkunar á álagningu á bensíni. Þar virðist landsbyggðin,
að Akureyri undanskilinni, hins vegar hafa setið eftir og litlar breytingar á álagningu
í sölu dísilolíu vekja upp spurningar um hvort skortur sé á samkeppni þar. Þá vekur
athygli að framlegð á dagvörumarkaði hefur hækkað um tæplega þriðjung á
árabilinu 2017-2021 auk þess sem framlegð á byggingavörumarkaði hefur hækkað í
nokkrum mikilvægum vöruflokkum á sl. árum. Kallar Samkeppniseftirlitið
eftir umræðu um orsakir þessa.
Áður en Samkeppniseftirlitið dregur frekari
ályktanir af fyrrgreindum upplýsingum um þróun framlegðar er fyrirtækjum á
hlutaðeigandi mörkuðum, málsvörum neytenda og öðrum áhugasömum gefinn kostur á
að koma á framfæri sjónarmiðum og e.a. frekari upplýsingum. Sérstaklega er óskað eftir sjónarmiðum um framangreind
atriði og þá hvort hægt sé að rekja þær breytingar sem orðið hafa á framlegð og
framlegðarhlutföllum til skorts á virkri samkeppni. Sjá nánar um þetta kafla 9
hér á eftir.
Á liðnum misserum hafa vextir hækkað um heim
allan vegna viðbragða seðlabanka við aukinni verðbólgu. Hefur það, og verðbólgan
sjálf, umtalsverð áhrif á kostnað heimila og fyrirtækja vegna lánsfjármögnunar.
Virk samkeppni á milli fjármálastofnana ætti hins vegar að lágmarka áhrifin á
einstaklinga og fyrirtæki, þar sem búast má við lægra vaxtaálagi en ella í
umhverfi virkrar samkeppni. Í því sambandi skiptir m.a. máli út frá
samkeppnissjónarmiði að lífeyrissjóðir keppa á íbúðalánamarkaði auk bankanna og
skapa þannig aukið samkeppnisaðhald á þeim markaði.
Í rannsóknum á fjármálamarkaði hefur
Samkeppniseftirlitið kappkostað að draga úr samkeppnishindrunum og hafa
bankarnir m.a. skuldbundið sig til að grípa til aðgerða sem draga úr
skiptikostnaði og þar með auðvelda viðskiptavinum að skapa aðhald. Hins vegar
má betur ef duga skal. Þannig eru bankarnir áfram gagnrýndir fyrir að
þjónustugjöld gagnvart viðskiptavinum séu enn mjög ógagnsæ og erfitt fyrir
neytendur að nálgast upplýsingar sem gera þeim kleift að sinna neytendaaðhaldi.
Afkoma tryggingafélaganna fjögurra var almennt
góð á árabilinu 2015-2021. Ávöxtun verðbréfasafns fyrirtækjanna, sem
samanstendur af bæði skuldabréfum og hlutabréfum, var einstaklega góð enda stóð
yfir góðæri á verðbréfamörkuðum mestallt tímabilið. Á tímabilinu styrktist
svonefnt samsett hlutfall fyrirtækjanna einnig, en það gefur til kynna hversu
vel grunnrekstur félaganna gengur.
Í opinberri umræðu hefur komið fram gagnrýni á
háan kostnað einstaklinga vegna tryggingaiðgjalda og meinta takmarkaða
samkeppni á milli tryggingafélaga sem að margra mati hefur birst í vaxandi
samleitni í tryggingaverðtilboðum til heimila. Meðal annars hefur komið fram
gagnrýni á verklag í samskiptum tryggingafélaga við mögulega viðskiptavini, t.d.
að tryggingafélög kalli eftir yfirliti yfir gildandi tryggingar og iðgjöld hjá
þeim einstaklingum sem leita tilboða hjá viðkomandi tryggingafélagi.
Með nýlegri ákvörðun Samkeppniseftirlitsins, nr. 7/2022, Brot
Samtaka fjármálafyrirtækja á 12. gr. samkeppnislaga og fyrirmælum ákvörðunar
nr. 17/2004, voru samtökin sektuð fyrir að halda uppi sameiginlegum vörnum
fyrir verðlagsstefnu vátryggingafélaga í kjölfar gagnrýni FÍB. SFF fóru þannig
með opinbert fyrirsvar varðandi verðlagningu og þjónustu aðildarfyrirtækja sem
kom í veg fyrir að þau tækju hvert og eitt til varna um verðlagsstefnu sína með
sjálfstæðum hætti.
Kallað eftir
sjónarmiðum
Samkeppniseftirlitið
óskar eftir sjónarmiðum og ábendingum um stöðu samkeppni á banka- og
vátryggingamörkuðum sem m.a. geta komið að gagni við athuganir og forgangsröðun
athugana og annarra verkefna í eftirliti með samkeppni á þessu sviði.
Þegar erfiðleikar steðja að í rekstri fyrirtækja
má búast við því að hagsmunasamtök á vettvangi þeirra láti málið til sín taka. Samkeppnislög
setja hagsmunasamtökum fyrirtækja hins vegar mikilvægar skorður við
upplýsingamiðlun og umræðu um verðhækkanir. Að öðrum kosti er t.d. hætta á að
verðhækkanir nái einnig til vöru og þjónustu sem ekki eru háðar versnandi ytri
aðstæðum. Þessar skorður endurspeglast í 12. gr. samkeppnislaga, en samkvæmt
henni er samtökum fyrirtækja óheimilt að ákveða samkeppnishömlur eða hvetja til
samkeppnishindrana.
Í tilefni af umfjöllun hagsmunasamtaka um
væntanlegar verðhækkanir haustið 2021 benti Samkeppniseftirlitið opinberlega á
hættur sem fylgja slíkri umfjöllun, sbr. tilkynningu
á heimasíðu eftirlitsins, dags. 22. október, og pistil,
dags. 15. október 2021. Þá opnaði Samkeppniseftirlitið sérstaka leiðbeiningarsíðu
um hagsmunasamtök og samkeppnisreglur.
Þá tók
Samkeppniseftirlitið einnig til rannsóknar þátttöku Samtaka fjármálafyrirtækja
í umfjöllun um verðlagningu tryggingafélaga á iðgjöldum ökutækjatrygginga.
Samtökin gerðu í framhaldinu sátt við eftirlitið í mars 2022, þar sem þau
viðurkenndu brot á 12. gr. samkeppnislaga og fyrri ákvörðun nr. 17/2004,
greiddu sektir og gripu til aðgerða til að koma í veg fyrir frekari brot. Málið
er nánar rakið í ákvörðun
nr. 7/2022.
Verðhækkanir undanfarin misseri hafa haft
veruleg áhrif á forsendur kjarasamninga. Í kjarasamningum er því óhjákvæmilega
til umfjöllunar hvernig unnt sé að verja hagsmuni launafólks gagnvart hækkandi
verðlagi.
Viðurkennt er að virk samkeppni skiptir miklu
máli fyrir kaup og kjör launafólks. Þetta var umfjöllunarefni á ráðstefnu sem
Samkeppniseftirlitið stóð fyrir þann 31. ágúst sl. Frummælandi var Fiona Scott Morton,
hagfræðiprófessor við Yale-háskóla í Bandaríkjunum, og fjallaði hún um áhrif
samkeppni á hagvöxt og launakjör.
Í erindi sínu fjallaði Fiona meðal annars um
rannsóknir á jákvæðum áhrifum samkeppni og samkeppniseftirlits á vinnumarkaði,
þar með talið kaup og kjör starfsfólks. Fram kom að niðurstöður rannsókna bentu
til þess að, fyrirtæki með markaðsstyrk nýttu sér hann í samningum við
starfsfólk. Þá hefðu stjórnvöld ýmsar leiðir til þess að bregðast við
samkeppnishamlandi hegðun fyrirtækja gagnvart starfsfólki og þörf væri á virkri
framfylgd samkeppnislaga að þessu leyti.
Upptaka af ráðstefnunni er aðgengileg hér.
Framangreind sjónarmið eru vel þekkt hér á
landi. Í grein sinni í Vísbendingu, þann 19. ágúst 2022, fjallar Katrín
Ólafsdóttir, dósent í hagfræði við HR, m.a. um þýðingu þess fyrir launafólk að
efla eftirlit með samkeppni.
Leiðbeiningar
veittar í tengslum við gerð kjarasamninga
Undanfarnar vikur hefur Samkeppniseftirlitið
verið í samskiptum við aðila vinnumarkaðarins um mögulegar leiðir til þess að
vinna gegn frekari verðhækkunum á mikilvægum mörkuðum. Í kjarasamningum við
ríkjandi aðstæður er þannig eðlilegt að rætt sé hvernig unnt sé að halda aftur
af frekari verðhækkunum.
Ýmsar leiðir geta komið til álita, þar meðal
eftirfarandi:
i.
Stuðla að auknu neytendaaðhaldi
Samanburðarhæfar upplýsingar um verð og
viðskiptakjör gera viðskiptavinum og neytendum kleift að taka upplýstar
ákvarðanir um hvert þeir beina viðskiptum sínum og þar með skapast auknir
hvatar fyrir keppinauta á viðkomandi mörkuðum að bjóða betur til þess að ná til
sín meiri viðskiptum eða verja stöðu sína.
Á ýmsum mörkuðum, eins og dagvörumörkuðum og
fjármálamörkuðum, eru því tækifæri til þess að efla aðhald viðskiptavina með
því að gera upplýsingar um verð og viðskiptakjör aðgengilegri. Er það í samræmi
við fyrri áherslur Samkeppniseftirlitsins. Til dæmis hefur Samkeppniseftirlitið
lengi kallað eftir því að bankar geri upplýsingar um þjónustugjöld
aðgengilegri. Í ákvörðunum nr. 22, 24 og 25/2017, Aðgerðir
til að efla samkeppni í almennri viðskiptabankaþjónustu, skuldbundu
viðskiptabankarnir þrír sig til þess að daga úr skiptakostnaði og stuðla að
virkara samkeppnisaðhaldi viðskiptavina.
Frekari aðgerðir bankanna í þessa átt, s.s. fyrir
hvatningu aðila vinnumarkaðarins, eru jákvæðar í þessu ljósi. Einnig getur
samræmd upplýsingagjöf um verð dagvara verið af hinu góða.
Þótt gagnsæi á mörkuðum sé oftast til þess
fallið að auðvelda aðhald af hálfu viðskiptavina og neytenda getur hið sama
gagnsæi í sumum tilvikum gefið fyrirtækjum aukin tækifæri til að samhæfa verð
og viðskiptakjör og stuðla þannig að þögulli samhæfingu sín á milli, neytendum
og viðskiptavinum til tjóns. Huga þarf að þessu þegar stjórnvöld,
hagsmunasamtök eða aðilar vinnumarkaðar útfæra leiðir til að auka gagnsæi.
ii.
Samningar keppinauta um að halda verðlagi
niðri
Til skoðunar getur komið að fyrirtæki á
mikilvægum neytendamörkuðum skuldbindi sig til þess að hækka ekki verð í
samræmi við tilteknar forsendur. Í þessu sambandi þarf að gæta þess að
samningar af þessu tagi hindri ekki samkeppni til tjóns fyrir almenning og
fyrirtæki. Þannig eru hvers konar samningar milli keppinauta um verðlagningu
ólögmætir, nema þeir uppfylli undantekningarákvæði 15. gr. samkeppnislaga.
Meðal annars verður að hafa í huga að samningar
um að hækka ekki verð geta haft skaðleg áhrif til lengri tíma, t.d. ef þeir
skerða með einhverjum hætti sjálfstæði fyrirtækja og frumkvæði til að gera
betur við viðskiptavini sína. Þannig geta samningar um að hækka ekki verð í
raun þýtt að samið sé um hámarksverð sem fljótlega leiðir til verðsamræmingar. Því verður almennt að gjalda varhug við
aðferðum að þessu tagi.
Í þessu efni reynir á hvort undantekningarákvæði
15. gr. samkeppnislaga eigi við. Þar kemur m.a. til umfjöllunar hvernig unnt sé
að tryggja að samstarf fyrirtækja feli á þessu sviði í sér meiri ábata fyrir
viðskiptavini og neytendur, heldur en hið almenna bann við samstarfi.
Samkeppniseftirlitið hefur gefið út ítarlegar
leiðbeiningar um beitingu undantekningarákvæðis 15. gr., en þær eru
aðgengilegar hér.
iii.
Ábyrgð stjórnvalda að vinna gegn verðhækkunum
Í samtölum við aðila vinnumarkaðarins hefur Samkeppniseftirlitið
jafnframt bent á að stjórnvöldum beri við ríkjandi aðstæður að huga að þeirri
umgjörð sem mikilvægum neytendamörkuðum er búin af þeirra hálfu, s.s. í lögum,
reglum og opinberri gjaldtöku.
Sjá nánar um þetta kafla 8 hér á eftir.
Sökum ríkjandi efnahagsaðstæðna í heiminum er
samspil samkeppni og verðbólgu víða til umfjöllunar á vettvangi
samkeppniseftirlita og annarra stjórnvalda. Þann 13. júní sl. hélt
Samkeppniseftirlitið opna ráðstefnu um samspil samkeppni, verðbólgu og
kaupmáttar. Til fundarins var boðað í tengslum
við samstarfsfund aðalhagfræðinga samkeppniseftirlita í Evrópu. Auk þeirra tóku
Lilja Dögg Alfreðsdóttir, menningar- og viðskiptaráðherra, Ásgeir Jónsson
seðlabankastjóri og innlendir og erlendir fræðimenn þátt í fundinum. Upptöku af
fundinum má finna hér.
Á fundinum kom fram að almennt mætti segja að
til langs tíma hefði samkeppni takmörkuð áhrif á verðbólgu. Þannig hafi
fjölmargir aðrir efnahagslegir kraftar meiri áhrif á þróun verðbólgu. Þá væri
óraunhæft að ætla að aðgerðir samkeppniseftirlita gætu reynst tæki til að kveða
niður verðbólgu til skemmri tíma.
Hins vegar var jafnframt dregið fram að á
mörkuðum þar sem fyrirtæki hefðu markaðsstyrk (e. market power) gætu
verðhækkanir fyrirtækja verið meiri en ella í tilviki eftirspurnarskella. Þá myndu heilbrigðir
markaðir atvinnulífs, þar sem virk samkeppni fær notið sín, renna styrkari
stoðum undir efnahagslíf þjóða. Fram kom t.d. að þáttaskil hefðu orðið í
baráttu íslensks efnahagslífs við verðbólguna, þegar markaðir voru opnaðir og
samkeppnisreglur innleiddar með gildistöku EES-samningsins.
Þá var einnig dregið fram að á tímum verðbólgu
sé hætta á að verðskyn neytenda og annarra viðskiptavina slævist. Það með öðru
skapi jarðveg fyrir auknar samkeppnishindranir, s.s. ólögmætt samráð eða
misnotkun á markaðsráðandi stöðu. Þess vegna sé mikilvægt að hafa vökult auga
með hvers konar samkeppnishindrunum við ríkjandi efnahagsaðstæður.
Í framhaldi af fyrrgreindum morgunfundi tók
Samkeppniseftirlitið þetta umfjöllunarefni upp á árlegum samstarfsfundi
norrænna samkeppniseftirlita, sem haldinn var á Íslandi nú í haust. Þá hefur
samspil samkeppni og verðbólgu verið tekið til umfjöllunar í samstarfi
evrópskra samkeppniseftirlita og á vettvangi OECD.
Til grundvallar umræðu um þetta á fundi
samkeppnisnefndar OECD þann 30. nóvember sl. lá umræðuskjal sem aðgengilegt er hér. Þar eru í meginatriðum dregnar sömu ályktanir
og á fyrrnefndri ráðstefnu Samkeppniseftirlitsins. Í niðurstöðum segir meðal
annars:
„There are several contributing factors to the current
inflationary trends, including the ongoing supply and demand effects of the COVID-19
pandemic and the Russian invasion of Ukraine. That competition is also being
mentioned in such conversations is worth competition authorities taking note
of, regardless of how much of the effect can be attributed to it.
Ultimately, the dynamics of inflation are complicated and
competition authorities do not need to fully understand how competition
contributes to it. There are good reasons to consider competition an important
contributor to a long-term low inflationary environment, both in terms of reducing
the exacerbating effects of market power on rising costs and in overall better
market functioning.
Despite this, competition policy
should not be seen as a prominent short-term anti-inflation tool. Competition
interventions take time, both to assess and implement, and rushing them could
create procedural unfairness and undermine the rule of law. Further, despite
having the potential to reduce prices significantly, competition enforcement is
unlikely to be capable of reducing prices substantially enough on its own.
Interventions typically focus on a few markets, meaning that even strong price
reductions will have limited impact on the overall price level.
…
Competition authorities then should consider how best they can
play their important, but lower-key, role in restoring inflation to normal
times. This includes being aware of how inflation may affect competition
itself. Given inflation affects pricing, it could increase the risk of
coordinated price announcements from firms, as well as undermining competition
by raising consumer search costs.
Further, while for the most part it may be business as usual
for authorities, it is worth considering how their mix of work might best
contribute to lowering inflation, providing this does not undermine their
longer-term effectiveness. For example, there may be merit in minor changes to
how different potential sets of action are prioritised. As noted in the
discussion above, this should not be seen as a significant departure from
usual, but authorities may wish to consider placing more emphasis on actions
that induce faster pricing effects, have spill-over effects in as many markets
as possible and seek to deter conduct that appears to exacerbate inflation.
Advocacy and enforcement activity from authorities may also
need a revised focus. This includes being aware of risks to competition from
government interventions, such as price controls, as well as being wary of
certain kinds of conduct, such as coordinated price announcements. It is also
worth considering how pressure on competition authorities to act on inflation
may provide an opportunity to pitch the benefits of competition to a wide
audience. This could include a suitably cautious note about the importance of
competition policy in fighting inflation over the longer term.“
Hlutverk Samkeppniseftirlitsins er að koma auga
á og bregðast við mögulegum samkeppnis-hindrunum sem komið geta í ljós við þær
efnahagsaðstæður sem nú ríkja.
Samkeppnishindranir sem leitt geta af eða
orsakað verðhækkanir geta verið af margvíslegum toga. Hér á eftir eru raktar
helstu samkeppnishindranir og heimildir samkeppnislaga sem hafa þarf í huga:
Á tímum verðhækkana og ríkjandi efnahagsaðstæðna
er mikilvægt að stjórnvöld hugi að því á breiðum grunni hvernig unnt sé að
vinna gegn verðhækkunum og þar með verðbólgu. Á meðal slíkra aðgerða er efling
samkeppni á sem flestum sviðum. Þar hefur fjölbreytt flóra ráðuneyta og
stofnana, auk löggjafans, hlutverki að gegna. Nefna má eftirfarandi í þessu
sambandi.
Hafa verður í huga að
tollar á innfluttar vörur, undanþágur frá samkeppnislögum og fleiri
aðgangshindranir eru ótvírætt til þess fallnar að hækka verð á viðkomandi
vörum.
Í nóvember síðastliðnum voru áherslur
Samkeppniseftirlitsins árin 2023 – 2025 endurskoðaðar. Áherslurnar eru
aðgengilegar hér.
Í áherslunum er meðal annars fjallað um
efnahagshorfur og áskoranir framundan. M.a. segir eftirfarandi:
„8. Stríðið í Úkraínu
hefur mjög dregið mátt úr hagkerfum heims. OECD gerir ráð fyrir 3% hagvexti í
ár en að hagkerfi heims vaxi ekki nema um 2,25% árið 2023. Verðbólga verður
trúlega um 8% í helstu iðnríkjum heims árið 2022, en gæti orðið um 6,5% árið á
eftir. Þessar spár eru þó mikilli óvissu undirorpnar. Orkuskortur í Evrópu gæti
hægt enn frekar á hagvexti og gert verðlagshorfur verri.
9. Í íslensku efnahagslífi árar
betur. Í sumarspá Hagstofu Íslands er gert ráð fyrir að hagvöxtur verði 5,1% í
ár og 2,9% árið 2023. Verðbólguhorfur hafa versnað hérlendis sem
annars staðar og áætlar Hagstofa að verðlag hækki um 7,5% á árinu 2022, en að
verðbólga verði 4,9% árið 2023 og 3,3% árið 2024. Hækkandi húsnæðisverð,
erlendar verðhækkanir og aukin spenna í hagkerfinu eru helstu orsakaþættir.
…
11. Framundan eru kjaraviðræður og
samningar á almennum og opinberum vinnumarkaði en þær geta haft áhrif á
hagþróun í landinu og samkeppnisstöðu fyrirtækja. En hegðun fyrirtækja og
samráð getur ekki síður mótað stöðu launþega, líkt og fræðimenn hafa sýnt fram
á.
…
22. Við þessar aðstæður
er mikilvægt að stjórnvöld og atvinnulíf vinni gegn hvers konar
samkeppnishindrunum sem skaðað geta hagsmuni almennings og efnahagslífið enn
frekar. Á þetta ekki síst við á mörkuðum þar sem fákeppni ríkir og varða
almenning miklu, s.s. dagvöru- og fjármálamarkaðir. Hefur Samkeppniseftirlitið
á undanförnum mánuðum staðið fyrir umræðu og aflað gagna sem geta varpað ljósi
á samkeppnishindranir við núverandi aðstæður. Verður þeirri vinnu haldið áfram.
Það er hins vegar á vettvangi annarra stofnana að hafa auga með þróun verðlags,
en sú verkaskipting er eðlileg enda mikilvægt að Samkeppniseftirlitið
sinni eingöngu því hlutverki sem því er ætlað með lögum.“
Samkeppniseftirlitið kallar eftir sjónarmiðum,
upplýsingum og ábendingum um framangreint frá fyrirtækjum á hlutaðeigandi
mörkuðum, málsvörum neytenda, stjórnvöldum og öðrum áhugasömum. Þar á meðal er óskað upplýsinga, sjónarmiða
eða ábendinga um eftirfarandi:
Í kjölfar birtingar á umræðuskjali nr.
3/2022, Þróun framlegðar árin 2017-2022 á lykilmörkuðum, kallaði
Samkeppniseftirlitið eftir sjónarmiðum frá fyrirtækjum og samtökum launþega og
neytenda og átti fundi með allmörgum aðilum. Í framhaldinu dróg eftirlitið
saman nokkrar ályktanir sem settar voru fram á fundi Þjóðhagsráðs
þann 9. febrúar 2023.
Í kynningunni fyrir Þjóðhagsráði er m.a. að finna yfirlit
yfir sjónarmið sem bárust höfðu. Einnig eru sett fram tilmæli til
stjórnvalda um leiðir til þess að efla samkeppni og vinna þannig gegn
frekari verðhækkunum. Kynningin er aðgengileg hér.
"*" indicates required fields
