Samkeppniseftirlitið birtir samkeppnisvísa

Samkeppniseftirlitið
hefur í dag birt á vefsíðu sinni samkeppnisvísa (e. competition
indicators) sem gefa vísbendingar um hvernig samkeppnisaðstæðum er háttað
hér á landi. Þar sem við á er staða Íslands borin saman við níu
samanburðarlönd. Horft er sérstaklega til vísa sem gefa vísbendingar um
upplifun íslenskra neytenda og stjórnenda fyrirtækja um samkeppnisvirkni á
ýmsum mörkuðum, samþjöppun á völdum mörkuðum og til hindrana sem hægt er að
ryðja úr vegi til þess að auka samkeppni og stuðla þar með að aukinni
framleiðni og nýsköpun.

Vísarnir lúta að því
(i) hve virk samkeppni er, (ii) hve mikil samþjöppun er á markaði og umfang
markaðsyfirráða, og (iii) hve miklar aðgangshindranir eru á markaði. Hvað
varðar aðgangshindranir þá geta stjórnvöld haft þar áhrif á með því að ryðja
þeim úr vegi til þess að auka samkeppni og stuðla þar með að aukinni framleiðni
og nýsköpun. 

Samkeppnisvísa þessa mun Samkeppniseftirlitið uppfæra með
reglubundnum hætti til þess að auðvelda neytendum, fyrirtækjum, stjórnvöldum,
Samkeppniseftirlitinu, fjölmiðlum og öðrum haghöfum aðgengi að upplýsingum sem
nýtast í umræðu um það hvernig samkeppni er háttað á íslenskum mörkuðum. Það athugast að í sumum tilfellum eru samkeppnisvísarnir ekki birtir nema á nokkurra ára fresti. Til að mynda er PMR mælikvarði frá OECD birtur á 5 ára fresti og viðhorfskannanir Samkeppniseftirlitsins eru framkvæmdar á 3 ára fresti.

Um 42% íslenskra neytenda skynjuðu
árið 2019 vandamál á markaði fyrir farþegaþjónustu sökum ónægrar samkeppni. Það
gerðu jafnframt 33% neytenda á markaði fyrir fjármálaþjónustu og 24% á markaði
fyrir matvöru. Jafnframt skynjaði um þriðjungur stjórnenda íslenskra fyrirtækja
árið 2020 að samráð eða misnotkun á markaðsráðandi stöðu sé til staðar á þeim
mörkuðum sem viðkomandi starfar á.

Þá er umfang
markaðsyfirráða (e. market dominance) meira hér á landi en í öllum
samanburðarlöndunum, og það öll þau ár sem tölur ná yfir. Á þeim fjórum mörkuðum
sem greindir eru er samþjöppun mikil en hefur farið minnkandi á þremur
mörkuðum. Hér ber þó að vekja athygli á því að umtalsvert sameiginlegt
eignarhald er til staðar á framangreindum fjórum mörkuðum en í þeim tilvikum
geta hefðbundnir samþjöppunarstuðlar vanmetið samþjöppun á markaðnum en þeir
taka ekki tillit til þessa.

Staðan er varðar
aðgangshindranir er slæm en á Íslandi eru viðskiptahindranir í
milliríkjaviðskiptum næstmestar af löndunum sem litið er til. Þá er reglubyrði
einnig mikil hér á landi miðað við samanburðarlönd, en hún var næstmest á
Íslandi þegar litið er til hagkerfisins alls, og mest ef litið er til
smásöluverslunar. Staðan er betri hvað varðar netgreinar, en þar er reglubyrði
á Íslandi sú fjórða lægsta meðal landa í samanburðarhóp.

Samkeppnisvísana er að finna hér. Þá má einnig skoða á GRID-síðu Samkeppniseftirlitsins en þar eru vísarnir hýstir.

Valur Þráinsson, aðalhagfræðingur Samkeppniseftirlitsins:

„Það er hagur íslenskra neytenda og
atvinnulífs að virk samkeppni ríki á mörkuðum hér á landi og aðgangur að þeim
sé sem greiðastur. Alþjóðlegur samanburður virðist benda til þess að
aðgangshindranir að íslenskum mörkuðum séu of miklar og að auki er það
áhyggjuefni að um þriðjungur stjórnenda íslenskra fyrirtækja verði var við
samráð eða misnotkun á markaðsráðandi stöðu. Með reglulegri útgáfu
samkeppnisvísa vonast Samkeppniseftirlitið til þess að stjórnvöld, fjölmiðlar,
hagsmunasamtök og aðrir haghafar hafi betri yfirsýn yfir samkeppnisvirkni á
íslenskum mörkuðum sem auðveldi greiningu á þeim úrbótatækifærum sem eru til
staðar.“