Verðhækkanir og eftirlit með mögulegum samkeppnisbrestum

Hækkandi verðlag dregur að öðru óbreyttu úr
kaupmætti, skerðir lífsgæði almennings og raskar efnahagslegum forsendum í
rekstri heimila. Þessi sjónarmið hafa m.a. endurspeglast í
kjarasamningaviðræðum. Verðbólga skapar jafnframt að öðru óbreyttu óvissu í rekstri
fyrirtækja og dregur þrótti efnahagslífs.

Upplýsingasíða
opnuð

Við þær aðstæður sem nú eru ríkjandi er því
mikilvægt að hafa vakandi auga með hvers konar samkeppnishindrunum, en
samkeppnishindranir geta falist í háttsemi fyrirtækja, skipulagi markaða eða
þeirri umgjörð sem stjórnvöld búa mörkuðum.

Með þetta í huga hefur Samkeppniseftirlitið
opnað upplýsingasíðu þar sem haldið er utan um upplýsingar, aðgerðir og
sjónarmið sem tengjast verðhækkunum á íslenskum mörkuðum og samkeppnisbrestum
sem kunna að koma í ljós við ríkjandi efnahagsaðstæður. Jafnframt kallar Samkeppniseftirlitið eftir
sjónarmiðum og ábendingum um mögulegar samkeppnishindranir og þær athuganir sem
þessu tengjast.

Upplýsingasíðan er aðgengileg hér.

Greining á
þróun framlegðar á lykilmörkuðum

Samkeppniseftirlitið birtir einnig í dag greiningu
á þróun framlegðar á lykilmörkuðum (dagvöru, eldsneyti og byggingavöru). Tekur
greiningin til ársins 2017 og fram á árið 2022.

Greiningin er aðgengileg hér og á fyrrgreindri
upplýsingasíðu.

Greiningin dregur ekki fram skýrar vísbendingar
um brot á samkeppnislögum sem ryðja þurfi úr vegi. Að mati
Samkeppniseftirlitsins er hins vegar hægt að draga eftirfarandi ályktanir af
niðurstöðunum hér að framan:

• Verðlagning og álagning á dagvöru- og
  eldsneytismarkaði er há í alþjóðlegum samanburði sem vekur upp spurningar um
  hvort samkeppnislegt aðhald á þeim mörkuðum sé nægilegt.
• Skýrar vísbendingar eru um að aukin samkeppni
  með innkomu Costco, og í kjölfarið viðbrögð Atlantsolíu og annarra olíufélaga,
  hafi haft áhrif til lækkunar á álagningu á bensíni. Þar virðist landsbyggðin,
  að Akureyri undanskyldu, hins vegar hafa setið eftir og litlar breytingar á
  álagningu í sölu dísilolíu vekja upp spurningar um hvort skortur sé á samkeppni
  þar.

Þá vekur
athygli að framlegð á dagvörumarkaði hefur hækkað um tæplega þriðjung á
árabilinu 2017-2021 auk þess sem framlegð á byggingavörumarkaði hefur hækkað í
nokkrum mikilvægum vöruflokkum á sl. árum.

Kallað
eftir umræðu og sjónarmiðum

Samkeppniseftirlitið
kallar eftir umræðu og sjónarmiðum um niðurstöður greiningarinnar áður en
frekari ályktanir verða dregnar af þeim upplýsingum sem safnað hefur verið. Óskað
er eftir sjónarmiðum, upplýsingum og ábendingum um framangreint frá
fyrirtækjum á hlutaðeigandi mörkuðum, málsvörum neytenda, stjórnvöldum og öðrum
áhugasömum.

Þá telur
eftirlitið nauðsynlegt að efna til frekari umræðu um samkeppnisbresti
við ríkjandi efnahagsaðstæður og hvernig hægt er að skapa aukið aðhald neytendum,
atvinnufyrirtækjum og efnahagslífi til framdráttar. Í þessu sambandi verður þó
að hafa í huga að Samkeppniseftirlitið hefur ekki með höndum eiginlegt
verðlagseftirlit. Eftirlitið miðar á hinn bóginn að því að koma auga á möguleg
brot á samkeppnislögum og aðrar samkeppnishindranir sem hafa m.a. áhrif á verð.

Vegna þessa óskar Samkeppniseftirlitið jafnframt
eftir sjónarmiðum, upplýsingum og ábendingum um
framangreint frá fyrirtækjum á hlutaðeigandi mörkuðum, málsvörum neytenda,
stjórnvöldum og öðrum áhugasömum. Þar á meðal er óskað upplýsinga,
sjónarmiða eða ábendinga um eftirfarandi, sbr. nánari umfjöllun á upplýsingasíðu eftirlitsins:

1. Óskað er eftir ábendingum og sjónarmiðum um
   samkeppnishindranir fyrirtækja á mikilvægum mörkuðum íslensks atvinnulífs, sem
   kunna að hafa birst í hækkun verðs á vöru eða þjónustu á síðustu mánuðum.
2. Samkeppniseftirlitið óskar eftir sjónarmiðum og
   ábendingum um stöðu samkeppni á banka- og vátryggingamörkuðum sem m.a. geta
   komið að gagni við athuganir og forgangsröðun athugana og annarra verkefna í
   eftirliti með samkeppni á þessu sviði.
3. Óskað er eftir sjónarmiðum og upplýsingum frá
   stjórnendum fyrirtækja á lykilmörkuðum um það hvaða áhrif samkeppnislegt aðhald
   á viðkomandi markaði hefur á stefnumörkun og ákvarðanir um arðgreiðslur til
   hluthafa.
4. Óskað er eftir upplýsingum og sjónarmiðum frá
   eigendum fyrirtækja á lykilmörkuðum sem eiga veigamikinn eignarhlut í fleiri en
   einu fyrirtæki á sama markaði, um það hvernig eigendaaðhald af þeirra hálfu
   styður við samkeppni og vinnur gegn verðhækkunum.
5. Óskað er eftir ábendingum og sjónarmiðum um
   samkeppnishindranir af hálfu stjórnvalda, s.s. í lögum eða reglum, sem brýnt er
   að taka til umfjöllunar í tilefni af hækkun verðs og vöru eða þjónustu á
   síðustu mánuðum.
6. Óskað er eftir sjónarmiðum um áherslur og
   forgangsröðun í verkefnum Samkeppniseftirlitsins á næstu misserum, vegna þeirra
   efnahagsaðstæðna sem nú ríkja.

Er þess
óskað að sjónarmið sendist á netfangið samkeppni@samkeppni.is
og berist eigi síðar en 14. febrúar nk.

Á fyrri
hluta nýs árs mun Samkeppniseftirlitið efna til frekara samtals á grunni þeirra
sjónarmiða sem munu berast í tengslum við framangreint.