Samkeppniseftirlitið beinir tilmælum til stjórnvalda um starfsumhverfi Isavia og samkeppnisaðstæður tengdar Keflavíkurflugvelli

Samkeppniseftirlitið hefur birt
álit um starfsumhverfi Isavia ohf. og samkeppnisaðstæður tengdar Keflavíkurflugvelli. Álitið er byggt á athugunum Samkeppniseftirlitsins á
starfsemi Isavia og rekstri Keflavíkurflugvallar á liðnum árum en einnig er
horft til nýlegra tillagna OECD um sama efni. Er áliti þessu beint til
fjármála- og efnahagsráðherra, innviðaráðherra og ferðamála-, viðskipta og
menningarmálaráðherra samanber verkaskipti í ríkisstjórninni sem var skipuð
þann 28. nóvember síðastliðinn.

Í álitinu setur
Samkeppniseftirlitið fram átta tilmæli til stjórnvalda sem miða að því að bæta umgjörð
um starfsemi á Keflavíkurflugvelli og eru til þess fallin að skapa samkeppni,
draga úr kostnaði, efla ferðaþjónustu og auka hag almennings. Tilmælin eru
eftirfarandi:

1. Tryggt verði að lög sem Isavia starfar eftir séu
   ekki túlkuð með þeim hætti að þau þrengi gildissvið samkeppnislaga
2. Settur verði skýr og gagnsær rammi um gjaldtöku
   Isavia – Gjaldtaka lúti reglum á þeim sviðum þar sem fyrirtækið er í
   einokunarstöðu
3. Settar verði reglur um framkvæmd og efni útboða
   og sérleyfissamninga sem varða úthlutun á aðstöðu á eða við flugvöllinn –
   Samkeppnissjónarmið verði höfð að leiðarljósi
4. Settar verði reglur um þátttöku Isavia í
   samkeppnisstarfsemi á eða við flugvöllinn þar sem jafnræði og hlutlægni verði
   tryggð
5. Staðinn sé vörður um samkeppni í flugafgreiðslu
   á Keflavíkurflugvelli
6. Úthlutun afgreiðslutíma á Keflavíkurflugvelli
   taki mið af hagsmunum almennings og ferðaþjónustunnar af virkri samkeppni í
   flugi til og frá landinu
7. Kannaðar verði leiðir til að auka hagkvæmni í
   starfsemi Keflavíkurflugvallar
8. Eigendastefna Isavia taki tillit til
   framangreindra tillagna og verði gerð opinber

Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins,
segir afar brýnt að heilbrigðar samkeppnisaðstæður séu til staðar á
Keflavíkurflugvelli og í nánasta umhverfi hans.

Mikilvægi og sérstaða Keflavíkurflugvallar og Isavia

Isavia er opinbert hlutafélag í
eigu ríkisins en álitið er sett fram á grundvelli 18. greinar samkeppnislaga.
Samkvæmt henni ber Samkeppniseftirlitinu að vekja athygli ráðherra á því í
áliti ef það telur að ákvæði laga eða stjórnvaldsfyrirmæla stríði gegn markmiði
laganna eða torveldi frjálsa samkeppni.

Samkeppniseftirlitið telur að
Isavia sé markaðsráðandi og njóti jafnframt einokunarstöðu í rekstri flugvalla
sem geti þjónað millilandaflugi til og frá Íslandi. Eins og kunnugt er hefur
Keflavíkurflugvöllur mikla sérstöðu miðað við flugvelli og samgöngumiðstöðvar
víðast hvar í heiminum, þar sem flest lönd byggja fólksflutninga milli landa á
fjölbreyttu neti bíla-, lesta-, skipa- og flugsamgangna. Vegna smæðar
þjóðarinnar og legu landsins hverfast flugsamgöngur um eina flugstöð á
Keflavíkurflugvelli, þaðan sem öllu áætlunarflugi til og frá Íslandi er sinnt,
ef undan er skilið áætlunarflug til Færeyja og Grænlands um
Reykjavíkurflugvöll.

Reynslan hefur einnig sýnt
hversu þýðingarmikið það er að hugað sé að samkeppni í umgjörð og starfsemi
flugvallarins. Þannig hefur það til dæmis skipt sköpum fyrir hag Íslendinga,
erlendra ferðamanna og atvinnustarfsemi á Íslandi að rekstraraðilum
flugvallarins auðnaðist að skapa aðstæður fyrir samkeppni í flugafgreiðslu á vellinum.

EFTA-dómstóllinn benti
sérstaklega á þessa sérstöðu Keflavíkurflugvallar í umfjöllun um beiðni Héraðsdóms Reykjavíkur um ráðgefandi álit vegna umfjöllunar um úthlutun á
afgreiðslutímum á flugvellinum. Sambærilegt mat á þýðingu flugvallarins kemur
fram í skýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD, um
samkeppnismat í ferðaþjónustu og byggingariðnaði, frá nóvember 2020.

Stjórnvöld beiti virku
eigendaaðhaldi

Samkeppnislög mæla fyrir um að
Samkeppniseftirlitið skuli gæta þess að aðgerðir opinberra aðila takmarki ekki
samkeppni og benda stjórnvöldum á leiðir til þess að gera samkeppni virkari og
auðvelda aðgang nýrra aðila að markaði.

Eins og rakið er í álitinu er
mikilvægt að stjórnvöld beiti virku eigendaaðhaldi gagnvart þeirri mikilvægu
starfsemi sem fram fer á vettvangi Isavia. Í því samhengi mælist
Samkeppniseftirlitið til þess að við næstu endurskoðun á eigendastefnu á þessu
sviði verði tekið tillit til þeirra tilmæla sem sett eru fram í álitnu. Sama á
við um tillögur OECD sem þar eru reifaðar.

Að því marki sem stjórnvöld
fallast ekki á tillögur OECD eða tillögur Samkeppniseftirlitsins, er mælst til
þess að tekin verði opinber afstaða til þeirra svo ekki ríki vafi um afdrif
viðkomandi tillagna eða tilmæla. Óskar eftiriltið jafnframt eftir áframhaldandi
góðu samtali við stjórnvöld um þessi mál.

Hér má nálgast álitið í heild.