Samþjöppun í dagblaðaprentun

Samkeppniseftirlitið hefur undanfarið haft til skoðunar kaup
Landsprents ehf. á prentvél o.fl. úr þrotabúi Torgs ehf. en í lok ágúst barst
Samkeppniseftirlitinu ábending um að þrotabú Torgs, fyrrverandi útgefanda
Fréttablaðsins, hefði selt prentvél, tengd tæki og rekstrarvörur til
Landsprents. Með kaupunum myndi samkeppni í dagblaðaprenti leggjast af, að því
leyti sem brotthvarf þeirrar samkeppni verður rakið til viðskiptanna.

Samrunamál og lyktir þess

Að undangenginni skoðun á málinu upplýsti Samkeppniseftirlitið
Landsprent um frummat sitt í bréfi í september sl. þess efnis að kaupin væru
sennilega tilkynningaskyld viðskipti, bæði á grundvelli samrunareglna
samkeppnislaga og samrunareglna fjölmiðlalaga. Kaup og yfirtaka á hluta
reksturs atvinnufyrirtækja getur enda falið í sér samruna í skilningi
samkeppnislaga og á það einnig við um yfirteknar eignir sem seldar eru úr
þrotabúum fyrirtækja, sér í lagi þegar um er að ræða mikilvægar eignir að teknu
tilliti til eðli starfsemi fyrirtækis eins og framleiðslutækis, sem heimfæra má
á veltu og tekjur atvinnureksturs. Að mati Samkeppniseftirlitsins var svo í
þessu tilviki.

Í nóvember sl. barst Samkeppniseftirlitinu samrunatilkynning
frá Landprenti þar sem eftirlitinu var tilkynnt um kaupin auk undanþágu til að
framkvæma samrunann en eftirlitið féllst ekki á þá beiðni. Landsprent bar fyrir
sig að skilyrði um fyrirtæki á fallandi fæti væru uppfyllt. Í rannsókn sinni gaf
Samkeppniseftirlitið aðilum á markaði færi á að tjá sig um samrunann auk þess
sem óskað var eftir svörum við spurningum tengdu söluferli þrotabúsins.
Rannsókn eftirlitsins leiddi í ljós að tilboð Landsprents væri eina raunhæfa tilboðið
og að í ljósi samrunaskrár, fylgigagna auk umsagna aðila væri það mat
eftirlitsins að skilyrði undanþágunnar um fyrirtæki á fallandi fæti væru
uppfyllt. Vegna þessa telur Samkeppniseftirlitið ekki forsendur til þess að
hafast frekar að í tengslum við þennan samruna, hvorki á grundvelli
samrunaákvæða samkeppnislaga, né ákvæða fjölmiðlalaga. Samkeppniseftirlitið mun
birta ítarlegri ákvörðun með umfjöllun um málið og rannsóknina síðar.

Mögulegt brot á banni við að framkvæma samruna á meðan athugun
stendur yfir

Samkeppniseftirlitið fékk við rannsókn málsins ábendingar
þess efnis að prentvélin hefði verið tekin niður, jafnvel eyðilögð, eða a.m.k
unnar þannig skemmdir á henni að óraunhæft yrði að gera við hana þannig hún
kæmist í samt lag aftur. Við skoðun á vélinni kom í ljós að búið var að
fjarlægja umfangsmiklar rafmagnstöflur og raflagnir, sem að sögn eins
umsagnaraðila gerir það að verkum að prentvélin sé sennilega ónýt. Að mati
Samkeppniseftirlitsins er tilefni til þess að skoða hvort um sé að ræða brot á
skyldu til þess að tilkynna samruna og banni við að framkvæma samrunann á meðan
hann er til rannsóknar (e. gun-jumping) en Samkeppniseftirlitið hefur heimild
til að leggja á stjórnvaldssekt á þau fyrirtæki sem brjóta gegn banni við að
samruni komi til framkvæmda.

Staðan á markaði fyrir prentun og dreifingu

Jafnvel þó að Samkeppniseftirlitið telji að ekki séu
forsendur til íhlutunar í samrunamálinu vegna kaupa Landsprents á prentvél
o.fl. úr þrotabúi Torgs er ljóst að uppi verður einokunarstaða á markaði fyrir
prentun á prentmiðlum hérlendis í kjölfar brotthvarfs prentvélarinnar af
markaði. Fyrir liggur að Landsprent býr nú yfir einu dagblaðaprentvél landsins.
Þótt annars konar prentvélar séu til staðar hérlendis hefur prentun á einföldu
prentverki talist til sérstaks markaðar, m.a. vegna annarra aðferða, afkastagetu
og hærri prentkostnaðar. Þá er Árvakur, eigandi Landsprents og útgefandi
Morgunblaðsins, enn fremur með mjög sterka stöðu í dreifingu prentmiðla í
gegnum eignarhald á Póstdreifingu ehf.

Með ákvörðun Samkeppniseftirlitsins nr. 2/2019 undirgengust
aðilar þess máls skilyrði sem ætlað var vinna gegn þeim samkeppnishindrunum sem
annars myndu leiða af samrunanum á m.a. markaði fyrir dreifingu prentmiðla. Við
rannsókn þessa máls hafa komið fram ábendingar varðandi framangreind skilyrði,
þess efnis að þau virki ekki sem skyldi. Einnig barst Samkeppniseftirlitinu
fyrr á árinu kvörtun um að skilyrði sáttarinnar hafi ekki verið virt.

Eins og áður greinir hefur Samkeppniseftirlitið
ekki forsendur til þess að grípa til íhlutunar í fyrrgreindu samrunamáli vegna
mögulegra skaðlegra áhrifa samrunans, sökum þess að sjónarmið um fyrirtæki á
fallandi fæti eiga við í málinu. Hins vegar getur komið til frekari rannsókna
sem miða að því að vernda samkeppni á mörkuðum fyrir prentun, dreifingu og
útgáfu prentmiðla á grundvelli annarra ákvæða samkeppnislaga og fjölmiðlalaga,
sbr. áðurnefnda kvörtun og ábendingar. Kann þetta að vera nauðsynlegt í ljósi
þess að útgáfufélag Morgunblaðsins ræður jafnframt yfir prentun og dreifingu
prentmiðla og sú þjónusta er forsenda þess að aðrir keppinautar geti komist inn
á markaðinn fyrir útgáfu prentmiðla og vaxið við hlið stærri keppinautar.