Samkeppniseftirlitið hefur á heimasíðu sinni greint frá
yfirstandandi athugun á stjórnunar- og eignatengslum fyrirtækja í sjávarútvegi,
samanber fréttir þann 5.
október 2022 og 17.
apríl 2023, en með síðari fréttinni var kynnt sérstök upplýsingasíða
um athugunina.
Á upplýsingasíðunni er meðal annars að finna verkefnaáætlun
um athugunina en þar er ákvörðun Samkeppniseftirlitsins útskýrð og fjallað um
forsendur hennar og efni. Þá er gerð grein fyrir umgjörð athugunarinnar, þar á
meðal ráðningu sérfræðings á sviði hönnunar gagnagrunna og gagnagreiningar og
skipun ráðgjafarhóps utanaðkomandi sérfræðinga/fræðimanna á sviði samkeppni og
gagnagreiningar.
Í verkefnaáætluninni er gerð grein fyrir því að athugunin
styðjist annars vegar við gagnagrunna á vettvangi hins opinbera, sem nýtast við
greiningu á stjórnunar- og eignatengslum. Mikil vinna hefur farið fram á þessu
sviði og hefur Samkeppniseftirlitið nú fengið aðgang að helstu gagnagrunnum og
hafið greiningu upplýsinga sem nýtast við athugunina.
Hins vegar styðst athugunin við upplýsingaöflun hjá
sjávarútvegsfyrirtækjum, eins og nánar er útskýrt í verkefnaáætluninni.
Gagnaöflunin hófst með bréfi til allmargra sjávarútvegsfyrirtækja, með bréfi
dagsettu 5. apríl síðastliðinn. Langflest fyrirtækin brugðust vel við
beiðninni og veittu umbeðnar upplýsingar. Í nokkrum tilvikum voru þó gerðar
athugasemdir við athugunina og upplýsingar veittar með fyrirvara af þeim sökum.
Eitt fyrirtæki, Brim hf., hefur þó ekki enn veitt
mikilvægar upplýsingar og gögn sem óskað var eftir. Hefur það óhjákvæmilega
tafið rannsóknina.
Eftir ítrekuð bréfaskipti hefur Samkeppniseftirlitið nú
tekið ákvörðun um að nýta sér heimild sem kveðið er á um 38. gr. samkeppnislaga
til þess að beita fyrirtækið dagsektum. Þannig er Brim gert að greiða dagsektir
að upphæð 3.500.000 kr.
á dag, þar til umbeðnar upplýsingar og gögn hafa verið afhent. Byrja
dagsektirnar að reiknast eftir að fjórtán dagar eru liðnir frá ákvörðun um
hana, í samræmi við 39. gr. samkeppnislaga.
Ákvörðun Samkeppniseftirlitsins um dagsektir á hendur
Brim, nr. 29/2023, er aðgengileg hér.
Eins og áður greinir hafa nokkur fyrirtæki, þar á meðal
Brim og Guðmundur Runólfsson hf., gert athugasemdir eða fyrirvara við
athugunina og gagnaöflun á grunni hennar. Einkum er gerð athugasemd við að
Samkeppniseftirlitið og matvælaráðuneytið hafi gert samning sem veiti
eftirlitinu fjárhagslegt svigrúm til þess að ráðast í athugunina. Í
athugasemdum fyrirtækjanna er meðal annars leitt að því líkum að samningurinn
dragi úr sjálfstæði Samkeppniseftirlitsins.
Af þessu tilefni, sem og vegna beiðnar á grundvelli
upplýsingalaga um afhendingu fyrrgreinds samnings, hefur hann verið birtur á
upplýsingasíðu vegna athugunarinnar. Jafnframt er hann aðgengilegur hér.
Vegna framangreindra athugasemda er enn fremur rétt að
árétta að athugun Samkeppniseftirlitsins grundvallast á d-lið 1. mgr. 8. gr.
samkeppnislaga, en þar er kveðið á um það hlutverk Samkeppniseftirlitsins að
kanna stjórnunar- og eignatengsl í íslensku atvinnulífi og skrifa um það
skýrslur. Þá grundvallast gagnaöflun eftirlitsins á skýrum heimildum í 19. gr.
samkeppnislaga.
Fyrrgreindur samningur gerir Samkeppniseftirlitinu kleift
að framkvæma athugun sem samræmist lögbundnum skyldum eftirlitsins og það hafði
í hyggju að ráðast í, samanber til að mynda áherslur eftirlitsins fyrir árin 2022-2024
og 2023-2025,
auk þess sem að fyrri úrlausnir eftirlitsins um samruna sjávarútvegsfyrirtækja
bera með sér að eftirlitið hefur talið nauðsynlegt að greina betur stjórnunar-
og eignatengsl á þessu sviði.
Samkvæmt samningnum eru markmið matvælaráðherra með honum
að stuðla að gagnsæi í eignarhaldi sjávarútvegsfyrirtækja, upplýstri
stefnumótun, að á hverjum tíma sé farið að lögum og reglum á þessu sviði og að
eftirlitsstofnanir geti sinnt hlutverki sínu og átt með sér samstarf. Samkvæmt 8. gr. forsetaúrskurðar um skiptingu
stjórnarmálefna ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, nr. 6/2022, fer
matvælaráðuneytið með mál er varða sjávarútveg.
Í samningnum er
kveðið skýrt á um að hann raski ekki sjálfstæði Samkeppniseftirlitsins í
úrlausnum sínum. Þá felur athugunin hvorki í sér ákvörðun um íhlutanir á grunni
samkeppnislaga eða ákvörðunum um frekari athuganir, heldur miðar verkefnið einvörðungu
að því að gera eftirlitinu kleift að birta skýrslu í samræmi við d-lið 1. mgr.
8. gr samkeppnislaga. Með þeim hætti er stuðlað að auknu gagnsæi um eigna- og
stjórnunartengsl í undirstöðugrein í íslensku atvinnulífi.
Samkvæmt verkefnaáætlun Samkeppniseftirlitsins (kafli
4) er samhliða athugun þessari stefnt að auknu samstarfi opinberra stofnana
sem hafa hlutverki að gegna í eftirliti með eða söfnun upplýsinga um
stjórnunar- og eignatengsl. Myndi það samstarf miða að því að efla aðgengi
viðkomandi stofnana að nauðsynlegum upplýsingum og stuðla að samnýtingu upplýsingakerfa,
sem og að efla þekkingu og skilvirka nýtingu þekkingar á þessu sviði.
Ætlunin er að nýta reynslu úr athugun á stjórnunar- og
eignatengslum sjávarútvegsfyrirtækja til þess að efla samstarf viðkomandi
stofnana.
Vikið
er að þessu í samningi Samkeppniseftirlitsins og matvælaráðuneytisins. Af því
tilefni ber þó að árétta að framangreind styrking samstarfs er sjálfstætt
verkefni og í þeim skilningi óháð athugun Samkeppniseftirlitsins á stjórnunar-
og eignatengslum í sjávarútvegi. Er sú athugun alfarið unnin á grundvelli
samkeppnislaga og þar af leiðandi á ábyrgð Samkeppniseftirlitsins.
"*" indicates required fields
