Samkeppniseftirlitið hefur haft til
rannsóknar samruna sem felst í kaupum Ardian France á Mílu af Símanum. Míla rekur innviði
fjarskipta á öllu Íslandi og er stærsti og mikilvægasti
heildsali á fjarskiptaþjónustu hér á landi. Síminn er öflugasti smásali á fjarskiptaþjónustu
og er því stærsti kaupandinn á fjarskiptaþjónustu í heildsölu. Miklu
skiptir því fyrir neytendur og atvinnulífið að sala Símans á Mílu sé framkvæmd
með þeim hætti að hún raski ekki samkeppni á þeim mikilvægu mörkuðum sem um er
að tefla.
Samkeppniseftirlitið telur að breytt eignarhald á Mílu og rof
á eignatengslum við Símann sé jákvætt skref fyrir samkeppni á
fjarskiptamörkuðum. Samhliða sölunni á Mílu var hins vegar gerður langtíma
heildsölusamningur milli Símans og Mílu sem fól í sér samkeppnishindranir, sem
engin fordæmi eru fyrir. Þá voru fjarskiptakerfi og heildsölustarfsemi flutt
frá Símanum til Mílu í aðdraganda sölunnar sem styrktu stöðu Mílu. Kölluðu
þessi atriði á aðgerðir af hálfu Samkeppniseftirlitsins.
Með sátt við samrunaaðila, sem undirrituð var í dag, hefur
Samkeppniseftirlitið fallist á kaup Ardian á Mílu. Í henni felst að
samrunaaðilar hafa gert verulegar breytingar á heildsölusamningi Símans og Mílu.
Einnig er Míla skuldbundin til að lúta tilteknum skilyrðum í starfsemi sinni.
Samhliða hefur Síminn undirritað yfirlýsingu þar sem fyrirtækið ábyrgist tiltekna
þætti í starfsemi sinni. Með þessum skilyrðum er samkeppnishindrunum rutt úr
vegi og frjór jarðvegur skapaður fyrir öfluga samkeppni á fjarskiptamarkaði –
viðskiptavinum og neytendum til hagsbóta.
Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins:
„Samkeppni í uppbyggingu
og rekstri innviða hér á landi hefur skilað Íslandi í fremstu röð á þessu
sviði. Á þeim umbreytingatímum sem framundan eru mun það hafa úrslitaþýðingu
fyrir samkeppnishæfni Íslands að stjórnvöld og atvinnulíf hlúi að samkeppni á
þessu sviði.
Innkoma sjálfstæðs innviðafjárfestis inn á
íslenskan markað og rof á eignatengslum Símans og Mílu eru til þess fallin að
treysta samkeppni ef vel er að málum staðið. Til þess að svo megi verða þurfa
forsendur og skilmálar viðskiptanna að styðja við samkeppni. Sáttinni sem hér
er kynnt er ætlað að tryggja það.“
Með framangreindum breytingum á
heildsölusamningi Símans og Mílu er Símanum tryggt aukið frelsi til að eiga
viðskipti við keppinauta Mílu, en það er til þess fallið að örva samkeppni.
Eftir sem áður eru sterk viðskiptatengsl milli Símans og Mílu, m.a. vegna
flutnings á kerfum og þjónustu frá Símanum til Mílu í aðdraganda sölunnar.
Með þetta í huga hefur Míla skuldbundið
sig til að grípa ekki til neinna aðgerða sem takmarka frelsi Símans að þessu
leyti. Einnig hefur Síminn undirritað yfirlýsingu þar sem hann ábyrgist m.a. að
fyrirtækið muni búa á hverjum tíma yfir getu til að kaupa fjarskiptaþjónustu
frá keppinautum Mílu.
Til viðbótar hefðbundnu eftirliti Samkeppniseftirlitsins
verður á grundvelli sáttarinnar skipaður óháður eftirlitsaðili sem ætlað er að
hafa viðvarandi og virkt eftirlit með því að öllum skilyrðum sáttarinnar sé
fylgt eftir.
Það er mat Samkeppniseftirlitsins að framangreindar
breytingar á heildsölusamningi og skilyrði sem hvíla á samrunaaðilum eyði þeim
samkeppnishömlum sem salan hefði að öðrum kosti skapað.
Án þessara breytinga og skilyrða hefði markaðsráðandi staða
Mílu á tilteknum sviðum styrkst verulega og skilmálar sölunnar unnið gegn samkeppnislegu
aðhaldi Símans og annarra fjarskiptafyrirtækja. Hefðu þessar samkeppnishömlur
að óbreyttu gert að engu samkeppnislegan ávinning af því að slíta á eignatengsl
Símans og Mílu.
Samhliða rannsókn málsins hafa samkeppnishorfur og
líklegt framtíðarumhverfi fjarskipta hérlendis breyst talsvert. Þannig hafa keppinautar Mílu í
innviða- og heildsölustarfsemi samið um og/eða tilkynnt um uppbyggingu og eflingu
gagnaflutnings hérlendis, sér í lagi á stofnlínumarkaði. Við mat á
samkeppnislegum áhrifum af kaupum Ardian á Mílu er höfð hliðsjón af
fyrirsjáanlegum breytingum af þessu tagi.
Nánari forsendur þessarar niðurstöðu Samkeppniseftirlitsins í
málinu verða birtar á næstunni.
Sátt Samkeppniseftirlitsins við Ardian og Mílu er aðgengileg hér.
Yfirlýsing Símans er aðgengileg hér.
Hér á eftir er að finna nánari upplýsingar um rannsóknina,
mat eftirlitsins, aðstæður á markaðnum og fleira. Bætt verður við
upplýsingagjöf þessa eftir því sem tilefni gefst til.
Samrunareglur
eru einn af hornsteinum samkeppnisréttarins og gegna mikilvægu hlutverki við að
koma í veg fyrir að samkeppnislegri gerð markaða sé breytt til lengri tíma
litið, með samruna eða yfirtöku, á þann hátt að samkeppni hverfi eða skerðist.
Samkeppnislög
veita Samkeppniseftirlitinu (SE) heimild til að ógilda samruna eða setja honum
skilyrði ef eftirlitið telur að samruni hindri virka samkeppni með því að
markaðsráðandi staða verði til eða að slík staða styrkist, eða verði til þess
að samkeppni á markaði raskist að öðru leyti með umtalsverðum hætti.
Samrunamál
eru ólík öðrum stjórnsýslumálum að því leyti að lögbundin tímamörk gilda um
rekstur þeirra. Eru þessi tímamörk sett til hagsbóta fyrir m.a. viðkomandi
fyrirtæki. Í þessum ákvæðum felst að SE skal innan 25 virkra daga tilkynna þeim
aðila sem sent hefur fullnægjandi samrunatilkynningu ef hún telur ástæðu til
frekari rannsóknar á samkeppnislegum áhrifum samruna. Ákvörðun um samruna skal
skv. samkeppnislögum liggja fyrir eigi síðar en 90 virkum dögum eftir að
framangreind tilkynning hefur verið send þeim aðila sem tilkynnti um samruna.
Ef samrunaaðilar sem óska eftir sáttaviðræðum við SE leggja fram möguleg
skilyrði vegna samruna á 55. virka degi rannsóknar eða síðar, framlengist
frestur til rannsóknar sjálfkrafa um 15 virka daga. Óski samrunaaðilar þess er
stofnuninni heimilt að framlengja framangreinda fresti til rannsóknar samruna
um allt að 20 virka daga. Ef SE virðir ekki framangreind tímamörk getur SE ekki
ógilt samrunann eða sett honum skilyrði.
SE
reynir að vanda rannsóknir sínar eins og unnt er innan þeirra tímamarka sem lög
leyfa. Það gerir SE m.a. með því að senda samrunaðilum andmælaskjöl þar sem
frummati eftirlitsins er lýst. Með þessu er samrunaðilum veittur ríkari
andmælaréttur en leiðir af stjórnsýslulögum.
Samkvæmt
samkeppnislögum geta samrunafyrirtæki óskað eftir viðræðum við
Samkeppniseftirlitið ef þau telja mögulegt að leysa samkeppnisvandamál sem
stafa af samruna með setningu skilyrða til að verja samkeppni. Í 15. gr. reglna
um tilkynningu samruna segir að forsenda þess „að máli sé lokið með sátt er
að samrunaaðilar óski eftir sáttarviðræðum við Samkeppniseftirlitið og leggi
fram heildstæðar tillögur að skilyrðum sem ætlað er að leysa með fullnægjandi
hætti möguleg samkeppnisleg vandamál sem annars myndu leiða af samruna.“
Áður
en formlegar sáttarviðræður Samkeppniseftirlitsins við aðila samruna hefjast
undirrita þeir yfirlýsingu þess efnis að þeir geri sér grein fyrir þeim
réttaráhrifum sem lok máls með sátt um skilyrði fyrir samruna hefur í för með
sér.
Viðkomandi
fyrirtæki meta sjálf hvort það þjóni hagsmunum þeirra að óska eftir
sáttaviðræðum við SE. Ef fyrirtæki eru í grundvallaratriðum ósammála frummati
SE í andmælaskjali hafa þau ávallt þann kost að óska ekki eftir sáttaviðræðum
og gæta sinna hagsmuna í hefðbundinni málsmeðferð SE. Ef fyrirtæki eru síðan
ósammála endanlegri ákvörðun SE geta þau í kjölfarið látið reyna á hana fyrir
áfrýjunarnefnd samkeppnismála og dómstólum.
Síminn er
í dag móðurfélag Mílu. Forverar Símans og Mílu (Landssími Íslands/Póst- og
símamálastofnun) höfðu um áratugaskeið einokunaraðstöðu í fjarskiptarekstri og
byggðu í skjóli þeirrar stöðu upp víðfemt og öflugt fjarskiptakerfi. Samkeppni
í fjarskiptum var að fullu heimiluð árið 1998 og Landssíminn var einkavæddur í
einu lagi árið 2005, þ.e. grunnkerfið var ekki skilið frá fyrirtækinu.
Á
árinu 2007 voru samþykktar á aðalfundi Símans verulegar skipulagsbreytingar.
Samþykkt var að fjarskiptanet Símans (grunnfjarskiptakerfið) yrði skilið frá
annarri starfsemi fyrirtækisins. Var í því skyni stofnað sérstakt fyrirtæki,
Míla, um rekstur, uppbyggingu og viðhald fjarskiptanets samstæðunnar. Jafnframt
var stofnað annað félag, Skipti, og runnu eignarhlutir í Símanum (og
dótturfélögum fyrirtækisins) og Mílu inn í það félag. Urðu Skipti móðurfélag
Símans og Mílu.
Með
breytingum á samstæðunni á árinu 2015 varð Míla dótturfélag Símans. Rekur
félagið innviði fjarskipta á öllu Íslandi. Er Míla í mjög öflugri stöðu á fjarskiptamarkaði
og kerfislega afar mikilvægt fyrirtæki. Í ljósi þessa er Mílu lýst í gögnum
málsins sem „undirstöðu fjarskiptaþjónustu um allt land“ og að
fyrirtækið reki „hjarta íslenskra fjarskiptainnviða“. Ekkert annað
heildsölufyrirtæki getur boðið upp á jafn mikla breidd í þjónustu og Míla
gerir. Míla er því stærsti og mikilvægasti heildsali á fjarskiptaþjónustu hér á
landi.
Síminn
er öflugasti smásali á fjarskiptaþjónustu og er því stærsti kaupandinn á
fjarskiptaþjónustu í heildsölu.
SE
hefur ítrekað rannsakað háttsemi Símans, Mílu og forvera þeirra og komið auka á
samkeppnishindranir sem tengjast fyrirtækjunum. Hafa þær hindranir ekki síst
tengst eignatengslum Símans og Mílu, sbr. m.a. ákvörðun nr. 6/2013 og ákvörðun nr. 6/2015.
Af
samruna þessa máls leiðir að Ardian eignast Mílu. Er Ardian öflugt franskt
sjóðastýringafyrirtæki sem fjárfest hefur m.a. í innviðum og öðrum
atvinnurekstri. Framkvæmd í samkeppnisrétti sýnir að fjárfestingar
sjóðstýringafyrirtækja lúta samrunaeftirliti samkeppnisyfirvalda þegar við á.
Dæmi um þetta:
Frá
árinu 2013 hafa verið í gildi ítarleg skilyrði sem m.a. er ætlað að vinna gegn
samkeppnishamlandi áhrifum hinnar lóðréttu samþættingar sem leiðir af
eignarhaldi Símans á Mílu. Byggja þessi skilyrði á sátt Símans og Mílu við SE.
Var þessi sátt upphaflega gerð árið 2013. Skilyrðunum er ætlað að tryggja aðskilnað
milli Símans og Mílu (og skiptingu milli smásölu Símans og heildsölu Símans),
og það sem meiru máli skiptir að Míla sé sjálfstætt heildsölufyrirtæki
fjarskipta með sjálfstæðan rekstur, sjálfstæða stjórn og sjálfstæða
viðskiptastefnu sem mótast af hagsmunum félagsins en ekki eiganda þess. Þá eiga
keppinautar Símans á fjarskiptamarkaði að hafa jafnan aðgang að kerfum og
þjónustu Mílu samkvæmt sáttinni.
Sáttinni
frá 2013 var breytt árið 2015 vegna breytinga á Símasamstæðunni. Í þeim
breytingum fólst að Skipti og Síminn sameinuðust undir nafni Símans. Varð Míla
því dótturfélag Símans. Breytingarnar á sáttinni miðuðu m.a. að því að auka enn
og styrkja sjálfstæði Mílu gagnvart Símanum.
Nánari umfjöllun um þetta má
nálgast í ákvörðun
nr. 6/2013 og ákvörðun nr. 6/2015.
Mál
þetta varðar ekki síst innviðasamkeppni í fjarskiptum. Slík samkeppni gegnir
m.a. lykilhlutverki í að stuðla að hraðri uppbyggingu fjarskiptainnviða og
bætir þar með samkeppnishæfni þjóða og lífskjör almennings. Í riti SE nr.
1/2020, Samstarf eða samkeppni? Uppbygging fjarskiptainnviða, er
þessu nánar lýst og gerð grein fyrir aðgerðum í nágrannaríkjum til að efla
innviðasamkeppni í fjarskiptum.
Í
febrúar 2021 samþykkti OECD ráðið tilmæli til aðildarríkja þar sem mikilvægi
innviðasamkeppni í fjarskiptum var áréttað.
Miklu
skiptir fyrir neytendur og atvinnulífið að sala Símans á Mílu sé framkvæmd með
þeim hætti að hún raski ekki samkeppni á þeim mikilvægu mörkuðum sem um er að
tefla.
Sökum
mikilvægi þessa máls taldi Samkeppniseftirlitið nauðsynlegt að hafa náið samráð
við Fjarskiptastofu. Hún hefur það lögbundna hlutverk að tryggja örugga
fjarskiptaþjónustu og er ásamt SE ætlað að standa vörð um samkeppni í
fjarskiptum. Einnig þótti SE mikilvægt að afla sjónarmiða helstu viðskiptavina
og keppinauta Mílu og Símans. Hefur Fjarskiptastofa og fyrirtæki eins og Nova,
Sýn, Ljósleiðarinn, Tengir, Hringiðann og Snerpa ítrekað sent SE sjónarmið sín.
Hluti
sjónarmiðanna var birtur á heimasíðu Samkeppniseftirlitsins undir frétt um
stöðu málsins, dags.
9. ágúst 2022.
Samandregið
hafa þessir og fleiri umsagnaðilar talið það jákvætt að slitið yrði á
eignatengsl á milli Mílu og Símans. Á hinn bóginn sé Míla seld með þeim hætti
að samkeppni verði raskað með alvarlegum hætti. Var þessu til stuðnings m.a.
vísað til heildsölusamnings sem gilda átti milli Mílu og Símans í 20 ár og
yfirfærslu á mikilvægum fjarskiptakerfum frá Símanum til Mílu í aðdraganda
sölunnar sem stórlega myndi auka möguleika Mílu á að hamla samkeppni. Skoruðu
þessir umsagnaraðilar ítrekað á SE að grípa til íhlutunar til að tryggja það að
kaup Ardian á Mílu raski ekki samkeppni.
Sjónarmiðum
Fjarskiptastofu og umsagnaraðila verða gerð ítarleg skil í forsendum ákvörðunar
sem birt verður á næstunni.
Að
undangenginni umfangsmikilli rannsókn sendi Samkeppniseftirlitið Ardian og
Símanum andmælaskjal (114 bls.) 1. júlí 2022. Þar er sett fram ítarlegt frummat
um samkeppnisleg áhrif sölunnar á Mílu. Var frummatið m.a. lagt til grundvallar
í viðræðum um sátt í málinu, sem Ardian óskaði eftir í framhaldi af útgáfu
andmælaskjalsins.
Í
frummatinu kemur fram að fyrirfram megi gera ráð fyrir því að slit á
eignatengslum milli Símans og Mílu séu, sem slík, jákvæð í samkeppnislegu
tilliti. Önnur atriði tengd sölunni á Mílu leiði hins vegar til þess að hún
raski samkeppni og kalli á íhlutun samkvæmt samkeppnislögum.
Mikilvægir
þættir í frummati Samkeppniseftirlitsins voru m.a. eftirfarandi:
Markaðsstyrkur Mílu
og Símans
Samkeppniseftirlitið
telur að staða Mílu og einnig Símans sé mjög sterk á mörkuðum málsins og samþjöppun
á þeim mikil. Það hafði mikið vægi við mat á mögulegum skaðlegum áhrifum
samrunans, aðallega vegna heildsölusamningsins annars vegar, og vegna sterkari
og betri stöðu Mílu í stækkaðri fjarskiptastarfsemi eftir söluna hins vegar.
Míla
er heildsölufyrirtæki á fjarskiptamarkaði og felst kjarnastarfsemi
fyrirtækisins í því að byggja upp og reka innviði og kerfi fjarskipta á
landsvísu, til framleiðslu á fjarskiptaþjónustu. Þessir innviðir eru í fyrsta
lagi stofnlínur sem ná hringinn í kringum landið og vítt og breitt um ýmis
landssvæði. Einnig leigulínur sem tengja byggðir landsins og farsímasenda við
stofnlínurnar og svo heimtaugar sem tengja heimili, fyrirtæki og stofnanir í
aðgangsneti við stofnnetið (stofnlínur og leigulínur) ýmist í gegnum kopar- eða
ljósleiðaraþræði. Til viðbótar við þetta rekur Míla m.a. farsímakerfi og
fjarskiptatengingar við útlönd í gegnum sæstrengi. Loks rekur Míla aðra óvirka
fjarskiptainnviði sem eru m.a. turnar, möstur og byggingar sem þjóna og hýsa
virkan fjarskiptabúnað, auk annarrar tengdrar þjónustu.
Í
máli þessu hafa eftirfarandi heildsölumarkaðir verið skilgreindir sem Míla
starfar á og taka þessar skilgreiningar mið af fyrri fordæmum bæði samkeppnis-
og fjarskiptayfirvalda sem varða innviðastarfsemi í fjarskiptum jafnt hér á
landi sem erlendis. Markaðir sem Míla starfar á og hafa verulega þýðingu í
málinu var lýst svo í andmælaskjalinu og er hlutdeildin miðuð við árið 2021:
i.
Heildsölumarkaður fyrir heimtaugar (bæði um
kopar- og ljósleiðara). Hlutdeild Mílu var 50-55%.
ii.
Heildsölumarkaður fyrir bitastraumstengingar
(bæði um kopar og ljósleiðara). Hlutdeild Mílu var 65-70%.
iii.
Markaður fyrir lúkningarhluta leigulína í
heildsölu. Hlutdeild Mílu var 70-75%.
iv. Markaður
fyrir stofnlínuhluta leigulína í heildsölu. Hlutdeild Mílu var 65-70%.
v. Markaður fyrir aðstöðuleigu á óvirkum innviðum. Hlutdeild Mílu var 40-45%.
vi. Markaður fyrir aðstöðuleigu á virkum innviðum
fyrir farsímakerfi. Hlutdeild Mílu var 60-65%.
vii. Markaður fyrir útlandatengingar. Hlutdeild Mílu
var 40-45%.
Að
mati Samkeppniseftirlitsins eru einnig rök til að skilgreina saman heildstæðan
markað fyrir sértækan gagnaflutning, þ.e. allan gagnaflutning innanlands,
heimtaugaleigu og bitastraum sem er í raun samtala fyrstu fjögurra lína í
töflunni og er hlutdeild Mílu miðað við það 60-65%. Allir þessir markaðir
einkennast einnig af mikilli samþjöppun. Þá er ljóst að Míla býr yfir mikilli
breidd í þjónustuframboði samanborið við aðra keppinauta. Veita þessar
upplýsingar sterka vísbendingu um markaðsráðandi stöðu Mílu.
Helsti
keppinautur Mílu í innviðasamkeppni er Ljósleiðarinn (áður Gagnaveita
Reykjavíkur) sem rekur ljósleiðaranet á höfuðborgarsvæðinu og á suðvesturhorni
landsins. Er Ljósleiðarinn með 30-35% hlutdeild á heildstæðum markaði fyrir
gagnaflutning miðað við árið 2021. Ljósleiðarinn hefur nú fengið úthlutað
tveimur ljósleiðaraþráðum í landshring frá næstu áramótum sem gerir fyrirtækinu
kleift að stækka ljósleiðaranet sitt verulega og bjóða þjónustu sína á
landsvísu frá þeim tíma. Aðrir helstu keppinautar eru Tengir (0-5%) sem starfar
á Akureyri og Sýn (0-5%) sem rekið hefur einn stofnlínuþráð en mun missa hann
yfir til Ljósleiðarans frá og með næstu áramótum.
Hvað
varðar sterka stöðu Mílu má bæta við að Fjarskiptastofa hefur í
markaðsgreiningu útnefnt Mílu sem fyrirtæki með umtalsverðan markaðsstyrk á
heildsölumörkuðum fyrir stofnlínur (stofnlínuhluta leigulína) og lúkningahluta
leigulína. Hefur stofnunin talið hvað fyrrnefnda markaðinn varðar að Míla væri
með 75-80% hlutdeild og þar með í yfirburða stöðu bæði miðað við veltu og
fjölda sambanda. Á síðarnefnda markaðnum var talið að Míla væri með 65-70%
hlutdeild miðað við veltu og rúmlega 80% miðað við fjölda sambanda um
leigulínur. Á grundvelli þessara markaðsgreininga hefur Fjarskiptastofa lagt
kvaðir á Mílu um verðlagningu, jafnan aðgang viðskiptavina o.fl. á grundvelli
fjarskiptalaga.
Staða
Símans á smásölumörkuðum fyrir fjarskiptaþjónustu hefur einnig mikla þýðingu í
málinu þar sem Míla mun þjónusta Símann áfram á grundvelli heildsölusamnings. Á
þremur helstu smásölumörkuðum fjarskiptaþjónustu er Síminn með eftirfarandi
hlutdeild miðað við heildartekjur á viðkomandi mörkuðum árið 2021 á landsvísu:
i.
Internettengingar – smásala. Hlutdeild Símans
var 40-45%.
ii.
Farsímakerfi – smásala. Hlutdeild Símans var
30-35%.
iii.
Fastlínusímakerfi – smásala. Hlutdeild Símans
var 60-65%.
Aðrir
keppinautar Símans á þessum mörkuðum eru Nova og Sýn. Síminn er með mestu
hlutdeildina á tveimur af þessum mörkuðum, þ.e. í Internettengingum og
fastlínukerfum. Nova er hins vegar með hærri hlutdeild en Síminn í
farsímakerfum eða 35-40%.
Heildsölusamningurinn
raskar samkeppni
Heildsölusamningur
Mílu og Símans var gerður samhliða samningi um kaup Ardian á Mílu og tilkynnt
var þau viðskipti 23. október 2021. Ardian og Síminn segja heildsölusamning
milli Mílu og Símans vera óaðskiljanlegan hluta af sölunni á Mílu og í raun
forsendu hennar.
Í
andmælaskjalinu er rökstutt að ýmis alvarleg samkeppnisleg vandamál leiði af
þessum samningi eins og hann var kynntur Samkeppniseftirlitinu við rannsókn
málsins:
i.
Einkakaupaákvæði: Samningurinn
kvað á um kaup Símans á öllum helstu heildsöluaðföngum fjarskiptaþjónustu til
20+5 ára og fól í sér einkakauparéttindi til handa Mílu gagnvart Símanum. Yrði Síminn
til langs tíma bundinn í viðskipti við Mílu. Um leið yrðu keppinautar Mílu að
nær öllu leyti útilokaðir frá viðskiptum við stærsta veitanda
fjarskiptaþjónustu á landinu. Einnig yrðu möguleikar Símans til að semja við
aðra heildsöluþjónustuveitendur og veita með því Mílu aðhald mjög takmarkaðir.
Rannsókn SE leiddi ekki í ljós að umrædd ákvæði, eins og
þau voru kynnt upphaflega, væru nauðsynleg til þess að Míla gæti haldið áfram
uppbyggingu fjarskiptainnviða.
ii.
„Ensk ákvæði“: Samkvæmt
samningnum á Míla að vera aðalbirgir Símans en var skylt að upplýsa Mílu ef
fyrirtækið fengi betra tilboð frá öðrum birgjum/neteigendum svo að Míla gæti
jafnað boðið. Ef Míla byði betra eða jafn gott tilboð skyldi Síminn beina
viðskiptunum til Mílu, en ef ekki, væri Símanum heimilt að versla við þriðja
aðilann. Hér er um að ræða sk. „ensk ákvæði“ sem geta haft sömu skaðlegu áhrif
og einkakaupaákvæði, sérstaklega þegar seljandinn er markaðsráðandi. Ákvæði af
þessum toga getur einnig auðveldað samhæfingu keppinauta þegar seljandi
viðkomandi þjónustu starfar á fákeppnismarkaði.
iii.
Samkeppnisbönn: Í
samningnum var að finna ákvæði sem fólu í sér samkeppnisbönn. Þeim var í
aðalatriðum ætlað að koma í veg fyrir að Síminn keppti við Mílu í heildsölu og
Míla keppti við Símann í smásölu. Myndu þessi samkeppnisbönn gilda í a.m.k. 20
ár. Samkeppnisbönn geta verið eðlilegur þáttur í kaupum á fyrirtækjum til þess
að tryggja m.a. að virði hins selda færist í raun yfir til kaupenda.
Samkeppnisbönn mega hins vegar ekki ganga lengra en nauðsynlegt er og almennt er
lagt til grundvallar að þau geti ekki gilt lengur en í þrjú ár nema í algjörum
undantekningartilvikum. Í andmælaskjalinu er rökstutt það mat
Samkeppniseftirlitsins að Ardian hafi ekki sýnt fram á nauðsyn þessara ákvæða í
heildsölusamningnum, eins og þau voru kynnt upphaflega.
iv.
Ákvæði um heildsöluverð:
Samkvæmt samningnum tekur verð Mílu, sem ekki er háð reglusettri verðlagningu
Fjarskiptastofu, aðeins breytingum samkvæmt samningum í samræmi við vísitölu
neysluverðs. Í andmælaskjalinu er bent á að samkeppnislegt aðhald í innviðum og
heildsöluþjónustu ásamt tækniþróun síðustu áratuga hafi stuðlað að lægra verði.
Hafi einingaverð fjarskipta undanfarna áratugi lækkað þó nokkuð, eða í öllu
falli hækkað töluvert minna en almennt verðlag hérlendis sem vísitala
neysluverðs endurspeglar. Af þessu leiði að mögulegur ábati af áframhaldandi
tækniþróun og e.a. samkeppni renni allur eða að stærstum hluta beint til Mílu,
í stað þess að endurspeglast í lægra heildsöluverði félagsins til Símans og eftir
atvikum til annarra smásala fjarskiptaþjónustu hérlendis, sem ætti með virkri
samkeppni að leiða til lægra verðs til neytenda. Frummat þetta miðaðist m.a.
við að önnur ákvæði í upphaflegum samningi héldust óbreytt.
v. Ákvæði um náið samstarf Mílu og Símans: Í
andmælaskjalinu er því lýst að heildsölusamningurinn skapi sterk efnahagsleg
tengsl til langs tíma milli Símans og Mílu. Til viðbótar var í samningum mælt
fyrir um sérstakar samstarfsnefndir („steering committee“ og „strategic
committee“) sem myndu binda Símann og Mílu þéttum lóðréttum böndum með nánu
samstarfi og samráði um viðskiptalegar ákvarðanir á fjarskiptamarkaði, sem og
fjárfestingar og uppbyggingu. Var rökstutt að þetta myndi auka enn skaðleg
áhrif heildsölumsamningsins.
vi. Heildsölusamningurinn fordæmalaus:
Ardian byggði á því að salan á Mílu væri í samræmi við þróun erlendis og upphaflegur
heildsölusamningur væri í samræmi við það sem tíðkist í sambærilegum
viðskiptum. Rannsókn SE hefur leitt annað í ljós.
Í fjarskiptum er rætt um óvirka („dauða“) innviði (t.d.
möstur, turnar, fasteignir, rör og lagnir) og virka innviði (framleiðsla á
fjarskiptaþjónustu, svo sem tæki og búnaður sem senda og taka við
fjarskiptamerkjum). Nokkuð er um það erlendis að fjarskiptafyrirtæki hafi selt
óvirka innviði til fyrirtækja sem sérhæfa sig í rekstri slíkra eigna (stundum
nefnd turnafélög í tilviki farneta, sem dæmi). Viðkomandi fjarskiptafyrirtæki
leigir síðan aðstöðu af turnafélaginu fyrir virku innviðina sína. Slík
viðskipti hafa átt sér stað hér á landi, sbr. ákvörðun Samkeppniseftirlitsins
nr. 32/2021 sem fjallaði um kaup Digital Bridge á óvirkum fjarskiptainnviðum
Sýnar og Nova.
Salan á Mílu felur hins vegar í sér sölu á bæði virkum og
óvirkum innviðum. Gögn málsins sýna að erlendir ráðgjafar Símans bentu á að
slík sala væri mjög óvenjuleg og kallaði á sérstaka fræðslu gagnvart mögulegum
kaupendum.
Markaðsráðandi
staða Mílu styrkist
Í aðdraganda sölunnar á Mílu voru mikilvæg
fjarskiptakerfi og tengd heildsölustarfsemi flutt frá Símanum til Mílu. Liggur
fyrir að Ardian hefði ekki haft áhuga á að kaupunum ef Míla hefði ekki búið
yfir þessum kerfum. Í andmælaskjalinu er rökstutt að þessi tilflutningur á
kerfum hafi styrkt markaðsráðandi stöðu Mílu, og sett félagið í nýja og betri
stöðu til þess að leggja stein í götu samkeppnisaðila og skaða samkeppni. Með
stækkaðri starfsemi og auknu þjónustuframboði hafi Míla enn meiri getu og hvata
til að útiloka eða veikja keppinauta sína.
„Backbone alliance“ og veiking á
innviðasamkeppni
Í skýrslum ráðgjafa Símans og Ardian er
fjallað um svonefnt grunnkerfa bandalag („backbone alliance“) og áhrif
þess á stöðu Mílu eftir að félagið hefur verið selt frá Símanum. Í þessu felst
í aðalatriðum að tveir keppinautar Símans og Mílu (Sýn og Nova) dragi úr eða
leggi af rekstur eigin fjarskiptainnviða og kaupi þess í stað viðkomandi
þjónustu einkum af Mílu. Er lagt til grundvallar að með þessu muni staða Mílu á
markaði eflast verulega. Með vísan m.a. til þessa er í andmælaskjalinu rökstutt
að salan á Mílu skapi hættu skaðlegri samhæfðri hegðun keppinauta sem geti m.a.
raskað verulega innviðasamkeppni.
Ekki
sýnt fram á hagræðingu
Í
andmælaskjalinu kemur fram að Ardian hafi ekki sýnt fram á með fullnægjandi
hætti að möguleg hagræðing vegi þau upp líkleg skaðleg áhrif samrunans eða að
ástæða sé til þess að taka tillit til hagræðingarraka við mat á áhrifum
samrunans.
Í
andmælaskjali SE var því lýst að samruninn, þar með talin þau viðskipti og þær
breytingar á Mílu sem honum tilheyrðu, leiddi til sterkari stöðu Mílu; ekki
aðeins á mörkuðum þar sem félagið var markaðsráðandi fyrir heldur hefði
samruninn óbreyttur einnig leitt til víðtækari lóðréttrar stöðu á
fjarskiptamörkuðum og raunar nýrrar markaðsstöðu sem hefði gert Mílu enn betur
kleift að útiloka keppinauta sína og yfirfæra samkeppnisstyrk frá einum markaði
til annars, væru kaupin látin óátalin. Tengt þessu voru áform í gögnum frá
ráðgjöfum Símanum og Ardian um grunnkerfa
bandalag („backbone alliance“) og áhrif þess á stöðu Mílu eftir að
félagið hefur verið selt frá Símanum. Í þessum áætlunum fólst að Sýn og Nova)
myndi dragi úr eða legði af rekstur eigin fjarskiptainnviða og keyptu þess í
stað viðkomandi þjónustu einkum af Mílu. Var lagt til grundvallar að með þessu
myndi staða Mílu á markaði eflast verulega.
Eftir að andmælaskjalið var gefið út hefur
Nova lýst því yfir gagnvart SE að viðræður við Símann og Sýn
um samstarf um uppbyggingu fjarskiptainnviða hefðu ekki leitt til niðurstöðu og
þær viðræður lægu niðri og engin áform um að hefja þær aftur. Nova ætli sér að
starfa sem sjálfstæður keppinautur og reka og efla eigin burðarnet í
fjarskiptum. Hafi Nova samið við Ljósleiðarann (8. júlí 2022) um afnot af
ljósleiðaraþráðum þess fyrirtækis til byggja frekar upp eigið burðarnet til að
styrkja sig í samkeppni við Mílu um gagnaflutning á landsvísu.
Þann
5. september 2022 var greint frá sölu á stofneti Sýnar til Ljósleiðarans og
þjónustusamningi milli fyrirtækjanna til tíu ára.
Þessi
atvik sem áttu sér stað eftir útgáfu andmælaskjalsins gefa ótvírætt til kynna
að áform um grunnkerfa bandalag
munu ekki ganga eftir.
Um það bil er andmælaskjalið var birt náði
Ljósleiðarinn samningi við utanríkisráðuneytið um afnot fyrirtækisins
af tveimur af átta ljósleiðaraþráðum í ljósleiðarastreng Atlantshafsbandalagsins
(NATO streng), sem liggur hringinn í kringum Ísland og til Vestfjarða. Þýðir
þetta aukið þjónustuframboð Ljósleiðarans. Í tilkynningu Nova 8. júlí 2022 vegna
samningsins við Ljósleiðarann er vísað til þessa og sagt nýting á
ljósleiðurum Ljósleiðarans á landsvísu muni flýta fyrir uppbyggingu 5G enn
frekar. Er og sagt að með þessu samstarfi gefist Nova enn frekar kostur á að
styrkja fjarskiptasambönd landsmanna og hraða uppbyggingu 5G á landsbyggðinni
og þá sérstaklega á Vestfjörðum og Norðausturlandi.
Í tilkynningu Sýnar
í kauphöll þann 5. september 2022 segir þetta um samninginn við Ljósleiðarann: „Sýn
hf. og Ljósleiðarinn ehf. hafa í dag ritað undir samkomulag um einkaviðræður og
helstu skilmála samninga sem lúta annars vegar að sölu á stofnneti Sýnar hf.
til Ljósleiðarans ehf. og hins vegar að þjónustusamningi milli aðila til tíu
ára. […] Miðað er við að endanlegir samningar liggi fyrir eigi síðar
en 15. desember nk. […] Samkomulagið er með fyrirvara um fjármögnun,
áreiðanleikakönnun og að Samkeppniseftirlitið samþykki endanlega kaup- og
þjónustusamninga um viðskiptin.“
Á
fundi með SE staðfesti Sýn framangreint, þ.e. að búið væri að semja um helstu
skilmála við Ljósleiðarann og að undanskildu samþykki SE sneru fyrirvararnir
ekki að Sýn heldur Ljósleiðaranum, þ.e. áreiðanleikakönnun Ljósleiðarans á
viðkomandi eignum Sýnar og fjármögnun.
Samhliða
rannsókn málsins hafa því samkeppnishorfur og líklegt framtíðarumhverfi
fjarskipta hérlendis breyst talsvert eftir birtingu andmælaskjalsins. Þannig
hafa keppinautar Mílu í innviða- og heildsölustarfsemi samið um og/eða tilkynnt
opinberlega um uppbyggingu og eflingu gagnaflutnings hérlendis, sér í lagi á
stofnlínumarkaði. Við mat á samkeppnislegum áhrifum af kaupum Ardian á Mílu er
höfð hliðsjón af fyrirsjáanlegum breytingum af þessu tagi.
Við
frekari rannsókn eftir útgáfu andmælaskjalsins komu fram vísbendingar um að
staða Mílu á tilteknu sviði væri ekki jafn sterk og lagt var grundvallar í
andmælaskjalinu. Er einnig höfð hliðsjón af þessu.
Frá
upphafi þessa máls hefur Samkeppniseftirlitið litið svo á að rof á
eignartengslum Símans og Mílu væru, ein og sér, til þess fallin að hafa jákvæð
áhrif á samkeppni. Hins vegar hefði salan verið útfærð með þeim hætti að hún
skapaði alvarleg samkeppnisleg vandamál.
Viðfangsefni
Samkeppniseftirlitsins í sáttaviðræðum við Ardian var að kanna hvort unnt væri að
leysa þetta mál með þeim hætti að annars vegar hagsmunir samfélagsins af
samkeppni á afar mikilvægum markaði og hins vegar viðskiptalegir hagsmunir
tengdir sölunni á Mílu séu tryggðir með fullnægjandi hætti. Ef það gengi eftir væri
unnt að ná fram jákvæðum breytingum á fjarskiptamarkaði.
Með
þeim skilyrðum sem fram koma í sáttinni við Ardian hefur verið komið í veg fyrir
þau skaðlegu áhrif sem ella hefðu leitt af samrunanum. Þá er með sölu Mílu
slitið á eignarhald stærsta smásala fjarskiptaþjónustu hérlendis á stærsta
heildsölufyrirtæki fjarskipta á Íslandi. Að því leyti hefur samruninn
óhjákvæmilega í för með sér jákvæða breytingu á lóðrétt samþættu eignarhaldi
sem einkennt hefur fjarskiptamarkað um árabil.
Einnig
skiptir miklu að með gerð sáttar við Samkeppniseftirlitið hafa Ardian og Míla
undirgengist skilyrði, ekki aðeins um verulegar breytingar á heildsölusamningi
við stærsta smásala fjarskiptaþjónustu og fyrrum eiganda félagsins, heldur einnig
margvíslegar skuldbindingar til þess að tryggja samkeppni, m.a. um bann við
mismunun og jafnan aðgang að kerfum og þjónustu, upplýsingaskyldu vegna
fyrirhugaðra breytinga, og bann við samkeppnishamlandi vöndlun og samtvinnun
með skýrri skyldu um aðgreiningu allra helstu þjónustuþátta í starfsemi Mílu.
Til
viðbótar þessu hafa samkeppnisaðstæður og líklegt framtíðarumhverfi fjarskipta
hérlendis þróast til betri vegar samhliða málsmeðferð og rannsókn
Samkeppniseftirlitsins undanfarin misseri. Keppinautar og mögulegir
samkeppnisaðilar Mílu hafa samið um og/eða tilkynnt umfangsmiklar aðgerðir um
uppbyggingu og stækkaða starfsemi sína í gagnaflutningi hérlendis, sér í lagi á
stofnlínumarkaði. Samkeppniseftirlitið lítur eðlilega til slíkra breytinga, og
styðja þær aðrar aðgerðir eftirlitsins í sátt við samrunaaðila í þessu máli.
Rannsókn
Samkeppniseftirlitsins (SE) í þessu máli hefur verið bæði ítarleg og
umfangsmikil. Til þess að gefa heildstætt yfirlit yfir hana og aðdraganda
hennar er hér birt ítarleg tímalína.
Formleg
rannsókn hófst þann 8. febrúar 2022, en þá móttók Samkeppniseftirlitið
fullnægjandi samrunatilkynningu. Fyrir þann tíma gat Samkeppniseftirlitið ekki
leitað upplýsinga og gagna í málinu.
Hins
vegar átti SE í samskiptum við kaupanda og seljanda í aðdraganda
tilkynningarinnar. Eru þau samskipti einnig rakin hér á eftir.
Aðdragandi
rannsóknar SE á kaupum Ardian á Mílu
15.
september 2021: Fundur SE með Ardian og Símanum í
aðdraganda sölunnar á Mílu. SE benti á fundinum á að breytt eignarhald á Mílu
gæti verið jákvætt en gæta yrði að því að viðskiptasamningar milli Símans og
Mílu myndu ekki raska samkeppni.
23.
október 2021: Tilkynnt í kauphöll að Síminn hefði selt
Ardian Mílu.
1.
nóvember 2021: Ardian greindi SE bréflega frá því að
fyrirtækið hafi keypt Mílu og að kaupin séu háð fyrirvara um samþykki SE.
Ardian telji að kaupin feli ekki í sér tilkynningarskyldan samruna þar sem
fyrirtækið hafi enga veltu hér á landi. Óskað var eftir því að upplýst yrði
hvort SE ætlaði að nýta sér lagaheimild til að kalla eftir tilkynningu á samrunanum
þar sem hann væri ekki fyrirfram tilkynningarskyldur vegna þess að veltumörk
væru ekki uppfyllt.
2.
nóvember 2021: Við mat á því hvort kalla bæri eftir
tilkynningu, svo unnt væri að leggja mat á samkeppnisleg áhrif af kaupum Ardian
á Mílu, óskaði SE eftir sjónarmiðum hagsmunaaðila. Sjá nánar tilkynningu SE.
Sjónarmið bárust í kjölfarið frá Fjarskiptastofu og 11 fjarskiptafyrirtækjum.
Flestir þessara aðila hvöttu SE til að kalla eftir tilkynningu frá Ardian og
rannsaka áhrif kaupanna á Mílu á samkeppni.
19.
nóvember 2021: SE kallar eftir samrunatilkynningu frá
Ardian. Kom fram í tilkynningu SE
að þrátt fyrir að jákvæð samkeppnisleg áhrif geti leitt af því að slitið sé á
lóðrétt eignatengsl á milli Símans og Mílu, þurfi „að rannsaka hvort önnur
atriði tengd samrunanum geti leitt til skaðlegra áhrifa á samkeppni. Sem dæmi
telur Samkeppniseftirlitið mikilvægt að taka til skoðunar viðskiptasamband
Símans og Mílu í kjölfar samrunans og möguleg áhrif þess á hagsmuni keppinauta
og samkeppni á viðkomandi mörkuðum.“
22.
desember 2021: Ardian greinir SE frá breyttri afstöðu til
tilkynningarskyldu. Komið hefði í ljós að Ardian hefði veltu á Íslandi og
kaupin á Mílu fælu því í sér tilkynningarskyldan samruna.
19.
janúar 2022: SE barst samrunatilkynning frá Ardian. Í tilkynningu SE frá
20. janúar 2022 kom fram að eftirlitið myndi meta hvort samrunatilkynningin
væri fullnægjandi, þ.e. hvort hún innihéldi allar nauðsynlegar upplýsingar um
kaup Ardian á Mílu eins og reglur kveða á um. Kom síðar í ljós að sú tilkynning
var ekki fullnægjandi og gat því ekki verið grundvöllur til að hefja rannsókn á
samrunanum.
Rannsókn
SE hefst þann 8. febrúar 2022
8.
febrúar 2022: SE barst fullnægjandi samrunatilkynning frá
Ardian. Við þetta tímamark byrjuðu að líða frestir sem SE hefur samkvæmt
samkeppnislögum til að rannsaka samruna.
10.
febrúar 2022: SE hóf samráðsferli og gaf Fjarskiptastofu,
viðskiptavinum og keppinautum Mílu og Símans og öðrum áhugasömum kost á að tjá
sig um möguleg áhrif af kaupum Ardian á Mílu og um efni
samrunatilkynningarinnar. Var sérstaklega óskað eftir því að umsagnaraðilar
fjölluðu um hvaða áhrif salan á Mílu hefði „á samkeppni, um
markaðsskilgreiningar, lóðrétt tengsl Símans og Mílu vegna langtíma
heildsölusamnings eftir samrunann og fleira“, sbr. bréf og tilkynningu SE.
Febrúar
– júní 2022: Mjög umfangsmikil gagnaöflun og rannsókn SE
á sér stað. Eftirfarandi kom m.a. fram í þessari rannsókn:
i.
Sjónarmið um samkeppnisleg áhrif af kaupum
Ardian á Mílu bárust m.a. frá Nova, Sýn, Ljósleiðaranum, Farice, Snerpu, Tengi,
Hringiðunni og Íslandsturnum. Flestir aðilar töldu jákvætt að slitið yrði á
lóðrétt eignatengsl á milli Mílu og Símans. Á hinn bóginn sé það neikvætt að
með samrunanum séu sköpuð formbundin hagsmunatengls með heildsölusamningi milli
Símans og Mílu til langs tíma og að með samningnum verði búið að læsa allt að
60% af öllum heildsöluviðskiptum fjarskiptaþjónustu til næstu 20 ára að
lágmarki. Settu flestir þessara aðila fram rökstuddar áhyggjur af
samkeppnisaðstæðum á fjarskiptamarkaði eftir viðskiptin. Ennfremur setti Fjarskiptastofa
fram ítarleg sjónarmið um skaðleg áhrif viðskiptanna og veitti eftirlitinu
upplýsingar sem mikilvægar voru við rannsókn málsins. Ardian og Síminn tjáðu
sig um þessar umsagnir og mótmæltu því að salan á Mílu væri til þess fallin að
raska samkeppni.
ii.
SE tilkynnti aðilum um að samruninn og
rannsókn hans færi á fasa II hinn 14. mars 2022, enda nauðsynlegt að rannsaka
samrunann nánar.
iii.
SE aflaði viðamikilla innanhúsgagna frá
Símanum og Ardian. Í þessum gögnum er m.a. lýst afar sterkri stöðu Mílu á
markaði og tækifærum til mikillar sóknar fyrirtækisins á grundvelli m.a. breytts
eignarhalds, nýrrar stöðu Mílu með breikkuðu vöruframboði og
heildsölusamningsins við Símann.
iv.
Í gögnum frá Símanum og Ardian var fjallað um
áætlanir um mjög umfangsmikið framtíðarsamstarf fjarskiptafélaga. Er þetta
nefnt í gögnunum sem mögulegt „Backbone Alliance“. Virðist lagt til
grundvallar að Míla, Síminn, Sýn og Nova muni mynda þetta gagnaflutnings og grunnkerfa
bandalag. Taldi SE nauðsynlegt að afla ítarlegra gagna vegna þessa þar sem
þessi áform gætu haft mikil áhrif á samkeppni á fjarskiptamarkaði eftir
yfirtöku Ardian á Mílu.
Rannsókn
á gögnum málsins, greining á sjónarmiðum samrunaaðila og umsagnaraðila,
sjónarmið Fjarskiptastofu, sem og samráð við erlendar systurstofnanir leiddi
til þess að SE ritaði andmælaskjal í málinu, en það er gert þegar líkur eru
taldar á íhlutun. Er ritun andmælaskjals umfram skyldu stjórnsýslulaga og miðar
að því að gefa aðilum ítrasta tækifæri til að koma sínum sjónarmiðum á
framfæri.
SE
birtir andmælaskjal
1.
júlí 2022: Í kjölfar ítarlegrar rannsóknar birti SE Símanum og
Ardian andmælaskjal og átti sama dag fund með Ardian um þar sem andmælaskjalið
og staða rannsóknar var kynnt. Í andmælaskjalinu (114 bls.) er lýst því
frummati eftirlitsins að kaup Ardian á Mílu raski samkeppni og að þörf væri á
íhlutun til að vinna gegn þeirri röskun.
5.
júlí 2022: Að ósk Ardian var haldinn fundur þar sem rætt var um
efni þessa máls og um mögulegar sáttaviðræður. Í 15. gr. reglna um tilkynningu
samruna segir að forsenda þess „að máli sé lokið með sátt er að
samrunaaðilar óski eftir sáttarviðræðum við Samkeppniseftirlitið og leggi fram
heildstæðar tillögur að skilyrðum sem ætlað er að leysa með fullnægjandi hætti
möguleg samkeppnisleg vandamál sem annars myndu leiða af samruna.“
7.
júlí 2022: Að ósk Símans var haldinn fundur þar sem rætt var um
efni andmælaskjalsins og rannsókn málsins.
8.
júlí 2022: Að ósk Ardian var haldinn annar fundur þar sem rætt var
um efni málsins og um mögulegar sáttaviðræður.
Ardian
óskar eftir sáttaviðræðum og setur fram tillögur
11.
júlí 2022: Ardian óskaði formlega eftir því að hefja sáttaviðræður
við SE sem eftirlitið féllst á að gera.
15. júlí 2022: Ardian sendi SE
tillögur sem ætlað var að leysa þau samkeppnislegu vandamál sem talin voru
stafa af samrunanum í andmælaskjali eftirlitsins. Í samræmi við samkeppnislög
framlengdist þá frestur eftirlitsins til rannsóknar samrunans um 15 virka daga.
Jafnframt bárust frá Ardian og Símanum athugasemdir við efni andmælaskjalsins.
17. júlí 2022:
Tilkynning Símans til kauphallar þar sem m.a. segir: „Þann 9. júlí 2022 tilkynnti Síminn um
að Ardian hefði upplýst að félagið hefði óskað eftir sáttarviðræðum við
Samkeppniseftirlitið. Ardian hefur skilað tillögum að skilyrðum til þess að mæta
samkeppnislegum áhyggjum Samkeppniseftirlitsins. Í dag upplýsti Ardian Símann
um að það væri mat Ardian að tillögurnar sem félagið hefði lagt fyrir
Samkeppniseftirlitið varðandi breytingar á fyrirhuguðum heildsölusamningi milli
Símans og Mílu að breytingarnar væru íþyngjandi og þess eðlis að fela í sér
neikvæð áhrif í skilningi kaupsamnings aðila. Það væri mat Ardian að ef
samruninn verði samþykktur af hálfu samkeppnisyfirvalda með fyrirliggjandi
skilyrðum feli það í sér að eitt af skilyrðum þess að viðskiptin gangi í gegn
samkvæmt kaupsamningnum teljist ekki uppfyllt. Ardian hefur upplýst að félagið
sé ekki reiðubúið til þess að ljúka viðskiptunum á grundvelli óbreytts
kaupsamnings. Ljóst er af þessu að Síminn mun þurfa að ræða við Ardian um
atriði sem varða kaupsamning aðila, samhliða viðræðum Ardian við
Samkeppniseftirlitið.“
Síminn
tilkynnti síðan 22. júlí 2022 að fyrirtækið og Ardian hefðu náð samkomulagi um breytingar á
kaupsamningnum vegna tillagna Ardian um skilyrði vegna kaupanna á Mílu. Í
breytingunum felist m.a. að kaupverðið á Mílu lækki um 5 milljarða kr. og að
samningurinn sé „háður þeim fyrirvara að tillögur Ardian gagnvart
Samkeppniseftirlitinu séu fullnægjandi og að ekki þurfi að koma til frekari
íþyngjandi skilyrða og/eða breytinga til að mæta kröfum Samkeppniseftirlitsins.“
Markaðspróf SE á
tillögum Ardian að skilyrðum
21. júlí 2022: SE óskaði eftir
umsögnum Fjarskiptastofu, viðskiptavina og keppinauta Mílu um tillögur Ardian
að skilyrðum sem ætlað er að leysa þau samkeppnislegu vandamál sem ella myndu
leiða af kaupunum á Mílu. Var umsagnarbeiðnin liður í markaðsprófi á framlögðum
tillögum Ardian. Einnig var óskað eftir umsögn við þær athugasemdir sem Ardian
og Síminn höfðu gert við andmælaskjal SE. Til þess að auðvelda umsagnaraðilum
að koma að sjónarmiðum útbjó SE ítarlega samantekt á frummati eftirlitsins á
samkeppnislegum áhrifum af kaupum Ardian á Mílu, sbr. nánar tilkynningu frá 21. júlí
2022.
26. júlí 2022: Sáttafundur
haldinn með Ardian þar sem rætt var um tillögur fyrirtækisins að skilyrðum og
hvort til staðar væru mál/samningar sem væru efnislega sambærilegir
heildsölusamningi Mílu og Símans.
9.
ágúst 2022: Sjónarmið umsagnaraðila og athugasemdir Símans og
Ardian birtar. Sjónarmið vegna tillögu Ardian að skilyrðum og við athugasemdum
Símans og Ardian við andmælaskjal SE bárust í lok júlí og byrjun ágúst frá m.a.
Fjarskiptastofu, Nova, Sýn, Tengi, Ljósleiðaranum, Farice, Snerpu, Hringiðunni,
Íslandsturnum og Mílu. Flestir umsagnaraðila töldu að kaup Ardian á Mílu raski
að óbreyttu samkeppni og að tillögur Ardian að skilyrðum dugi ekki til að
afstýra þeim samkeppnishömlum. Nova tók fram að viðræður við Símann og Sýn um samstarf
um uppbyggingu fjarskiptainnviða hefðu ekki leitt til niðurstöðu og þær
viðræður lægu niðri og engin áform um að hefja þær aftur.
SE
gaf Ardian og Símanum kost á því að tjá sig um framangreindar umsagnir.
Athugasemdir Símans bárust 4. ágúst og Ardian 6. ágúst 2022. Í athugasemdum
fyrirtækjanna er m.a. mótmælt þeim sjónarmiðum umsagnaraðila að tillögur Ardian
dugi ekki til vinna gegn þeim samkeppnishömlum sem leiða af sölunni á Mílu. Öll
framangreind gögn voru gerð aðgengileg á heimasíðu SE og var öllum áhugasömum
gefin frestur til 10. ágúst 2022 til að koma að frekari sjónarmiðum, sbr. nánar
tilkynningu SE.
9.
ágúst 2022: Sáttafundur haldinn með Ardian. Á fundinum var Ardian
upplýst um stöðu athugunar SE á framkomnum umsögnum Fjarskiptastofu og
fjarskiptafyrirtækja og viðbrögðum Ardian og Símans við þeim. Var meginefni
framkominna athugasemda rætt ítarlega, en flestir umsagnaraðilar töldu að
tillögur Ardian væru ekki fullnægjandi. Áfram var rætt um hvort til staðar
væru mál/samningar sem væru efnislega sambærilegir heildsölusamningi Mílu og
Símans. Á
fundinum kom jafnframt fram að SE hefði fullan hug á áframhaldandi
sáttarviðræðum með það að markmiði að finna ásættanlega lausn á þeim
samkeppnisvandamálum sem eftirlitið hefði komið auga á. Jafnframt var ítrekað
að rof á eignatengslum Símans og Mílu væru jákvæð, en samhliða að það væri
verkefni eftirlitsins að tryggja virka samkeppni á fjarskiptamarkaði. Á þessu
stigi væri það frummat SE að niðurstaðan í andmælaskjalinu stæði, þ.e. að sökum
m.a. heildsölusamningsins myndu kaup Ardian á Mílu raska samkeppni og þörf væri
á íhlutun til að vinna gegn þeim. Einnig væri það frummat eftirlitsins, á þessu
stigi rannsóknar, að framboðin skilyrði væru ekki fullnægjandi. Var þá á
fundinum rætt um önnur möguleg skilyrði sem unnt væri að setja til að vernda
almannahagsmuni. Að ósk Ardian setti SE fram tilteknar tillögur um frekari
skilyrði.
10.
ágúst 2022: Frekari sjónarmið bárust frá Fjarskiptastofu, Nova,
Ljósleiðaranum, Tengi og Snerpu. Umsagnaraðilar áréttuðu að tillögur Ardian að
skilyrðum dugi ekki til að afstýra þeim samkeppnishömlum sem leiða af kaupunum
á Mílu.
11.
ágúst 2022: Sáttafundur haldinn með Ardian. Umræða um möguleg
frekari skilyrði hélt áfram. Var niðurstaða þess fundar að ástæða væri til að
halda viðræðum áfram.
Ardian
óskar eftir því að SE framlengi frest til að rannsaka málið
11.
ágúst 2022: Bréf frá Ardian þar sem óskað er eftir að SE nýti
heimild samkeppnislaga til að framlengja frest svo unnt sé að halda
sáttaviðræðum áfram.
11.
ágúst 2022: SE svarar beiðni Ardian um að frestur sé framlengdur. Í
bréfinu segir að það sé mat eftirlitsins að forsendur séu „til að kanna
nánar í sáttaviðræðum við Ardian hvort unnt sé að leysa þetta mál með þeim
hætti að annars vegar hagsmunir samfélagsins af samkeppni á afar mikilvægum
markaði og hins vegar viðskiptalegir hagsmunir tengdir sölunni á Mílu séu
tryggðir með fullnægjandi hætti. Í ljósi þessa og með hliðsjón af beiðni Ardian
framlengir Samkeppniseftirlitið hér með frest til rannsóknar á samruna Ardian
og Mílu um 20 virka daga.“ Sjá nánar tilkynningu SE.
12.
ágúst 2022: Sáttafundur með Ardian. Rætt um skipulag og efnistök
frekari sáttafunda. SE beindi því til Ardian að leggja fram skriflega útfærslu
og skýringar á mögulegum frekari skilyrðum sem fyrirtækið hafði fjallað um á
fundunum 9. og 11. ágúst 2022. Það væri unnt að gera með óbindandi hætti en
mikilvægt væri að SE gæti sem fyrst metið hvort um raunhæfar hugmyndir væri að
ræða. Ardian sagði að unnið væri að þessu og að tillögur og útskýringar yrðu
sendar SE sem fyrst.
16.
ágúst 2022: Samtal við Ardian. SE spurðist fyrir um hvenær Ardian
myndi leggja fram skriflega útfærslu og skýringar á mögulegum frekari
skilyrðum. SE upplýst um að tafir yrðu á því að Ardian myndi leggja þetta fram.
17.
ágúst 2022: Fundur með forstjóra Símans. Rætt var stöðu rannsóknar
SE og um setningu mögulegra frekari skilyrða vegna kaupa Ardian á Mílu.
18.
ágúst 2022: Sáttafundur með Ardian. Rætt m.a. um mögulega aukna
fjárfestingu Mílu í innviðum og önnur möguleg jákvæð áhrif sem leitt gætu af
kaupum Ardian á Mílu.
18.
ágúst 2022: Fundur með forstjóra Mílu. Var fjallað m.a. um
fjárfestingaráætlanir Mílu og stöðu fyrirtækisins í dag.
18.
ágúst 2022: Lögmenn Ardian komu inn á fund SE með forstjóra Mílu. Var
þá rætt um færslu á kerfum Símans yfir til Mílu í árslok 2021. Var fjallað um
áhyggjur Fjarskiptastofu og viðskiptavina og keppinauta Mílu af áhrifum
þessarar tilfærslu á samkeppni og rætt um möguleg skilyrði til að vernda
samkeppni.
18.
ágúst 2022: Athugasemdir Ardian og Símans við sjónarmið Fjarskiptastofu
og fjarskiptafyrirtækja frá 10. ágúst 2022. Í umsögnunum var því aðallega
mótmælt að flutningur á kerfum Símans til Mílu hefði þau áhrif að Síminn gæti
ekki átt viðskipti við önnur innviðafyrirtæki en Mílu nema fyrir milligöngu
Mílu.
19.
ágúst 2022: Fundur með stjórn Símans hf. SE fór yfir þau
samkeppnislegu vandamál sem þyrfti að leysa vegna sölunnar á Mílu og stjórnin
benti á jákvæð áhrif af þessum viðskiptum. Einnig var rætt um möguleg frekari
skilyrði til að vinna gegn því að salan á Mílu raskaði samkeppni.
22.
– 25. ágúst 2022: Samtöl við Ardian þar sem SE spurðist fyrir
um hvenær Ardian myndi leggja fram skriflega útfærslu og skýringar á mögulegum
frekari skilyrðum, enda væri málið í biðstöðu þar til frekari tillögur Ardian
kæmu fram.
26.
ágúst 2022: Ardian sendi SE skriflegar tillögur að frekari skilyrðum
ásamt útskýringum á þeim.
29.
ágúst 2022: Sáttafundur SE með Ardian. Rætt var um tillögur Adrian frá
26. ágúst 2022.
30.
ágúst 2022: Fundur SE með Símanum. Síminn var spurður um ýmis
atriði sem tengjast tillögum Ardian.
2.
september 2022: SE sendi
Ardian minnisblað (30 bls.) sem fól í sér viðbrögð við tillögum Ardian um
frekari skilyrði. Í minnisblaðinu var m.a. rökstutt að tillögur Ardian væru
ekki fullnægjandi til þess að leysa þau samkeppnislegu vandamál sem leiddu af
kaupunum á Mílu.
5.
september 2022: Sáttafundur
með Ardian. Rætt um tillögur Ardian og efni minnisblaðs SE frá 2. september
2022.
6.
september 2022: Ardian
sendir SE frekari tillögur að skilyrðum.
7.
september 2022: Sáttafundur
með Ardian. Rætt um nýjar tillögur Ardian.
8.
september 2022: Sáttafundur
með Ardian. Áfram rætt um nýjar tillögur Ardian.
9.
september 2022: Að
beiðni Ardian sendi SE drög að sátt þar sem fram koma tillögur SE að skilyrðum
sem nauðsynlegt sé að setja til að vernda samkeppni. Jafnframt var að finna drög
að yfirlýsingu sem talið var nauðsynlegt að Síminn myndi skrifa undir.
12. september 2022: Ardian
sendir SE athugasemdir og breytingartillögur vegna draga SE að sátt.
12. september 2022: Sáttafundur
með Ardian þar sem rætt er um stöðu málsins og viðbrögð Ardian við tillögum SE.
12.
september 2022: Fundur með Mílu og Ardian þar sem Míla
lýsti mati sínu á tillögunum sem fram komu í drögum SE að sátt frá 9. september
2022.
13.
september 2022: Tölvupóstsamskipti vegna ýmissa tillagna
Ardian um breytingar á fyrirliggjandi drögum að sátt og SE sendi Ardian uppfærð
drög.
14.
september 2022: Síminn greinir SE frá því að fyrirtækið sé
reiðubúið að undirrita yfirlýsingunna frá 9. september 2022.
14.
september 2022: Ardian tilkynnir SE að fyrirtækið vilji
sætta málið á grundvelli fyrirliggjandi draga að sátt.
15.
september 2022: Ardian og SE undirrita sátt og síðar Míla.
Síminn undirritar samhliða yfirlýsingu.
"*" indicates required fields
